امروز دوشنبه 08 آذر 1400 ravanshenasi.cloob24.com
0

جابه جایی یا جانشینی یا جابه جا کردن همان طور که از اسمش پیداست مکانیسم دیگری است که فرد برای ارضای تمایلات واپس زده، مورد استفاده قرار می دهد. بدین گونه که بعضی اوقات تمایلی، از هدف و مقصود اصلی خود منحرف گشته و برای فریب (من) به صورتی دگرگون در عرصه خودآگاه نفوذ می کند.

این مکانیسم در تحوات روانی، نقش اساسی به عهده دارد. به عبارت دیگر می توان گفت که جابه جایی به منظور کاهش دادن کشمکش درونی که در نتیجه ناکامی و عدم ارضاء تمایلات پیدا شده به کار می رود. به این شکل که احساس هیجان از شی ء اصلی به شیء مطلبی دیگر منتقل می شود، یا احساس روانی و حالت عاطفی از شخصی یا شیء دیگر جابه جا می شود البته برای اینکه شخص به ارضای خاطر برسد و از واکنش های روانی خود بکاهد بایستی عمل جانشین شده، شباهتهای معینی با میل مطرود و سرکوب شده داشته باشد.

در دفاع روانی از طریق جابه جایی، غالباً انتقال یک عاطفه یا معنی مجازی و یا تخیل از کسی یا چیزی که مبدأ آن بوده است، به شخص یا چیز دیگر صورت می گیرد و سبب تخلیه عواطف بر اشیاء و یا اشخاص بی طرف و یا کم خطر می شود. مثلاً بچه ای که مادرش او را تنبیه کرده ممکن است خواهر کوچکتر یا همبازیش را کتک بزند و یا اسباب بازیهایش را بشکند.(احمد وند، 1382)

از دیدگاه روان کاوی، جابه جایی اهمیت خاصی دارد و در تعبیر خواب نقش بسیار مهمی را ایفا می کند به نظر فروید، عامل اصلی جابه جایی در انسان وجود سانسور است. سانسور مرز بین خودآگاه و ناخودآگاه ذهن است هر خاطره ی ناگواری که بخواهد همان صورت اصلی از شعور ناخود آگاه وارد خود آگاه شود یا مقاومت قسمت سانسور روبرو می شود. بنابر این می توان گفت که جابه جایی یکی از فرآیندهای مهم و اولیه ی کنش ناخود اگاه است.(گنجی، 1367)

در بعضی مواد ممکن است شخص مکانیسم جابه جایی را علیه خود به کار برد. مثلاً دشمنی را به درون برده و علیه خود برگرداند.چنین شخصی ممکن است در خود متهم سازی راه مبالغه بپیماید و احساس شدید گناه و بی ارزشی بنماید.این گونه واکنشهای خود کیفری شخص را از ابراز دشمنی خطرناک نسبت به دیگران حفظ نماید ولی ممکن است به افسردگی و حتی کوششی برای خودکشی منتهی شود.(آزاد، 1374)

پرخاشگری و جابه جایی

اگر انگیزه پرخاشگری کسی بنا به مقتضیات و شرایط موجود منع یا سرکوب گردد و فرد نتواند به طور وضوح پرخاشجویی و ستیزه گری کند، معمولاً آن را به صورت غیر مستقیم ظاهر خواهد ساخت و به این شکل فرآیند جابه جایی رخ خواهد داد. مثلاً کارمندی که در اداره نمی تواند خشمش را نسبت به مدیر خود ظاهر کند، در نزل همسر و کودکانش را مورد پرخاش قرار می دهد و یا زن و شوهری که از دست هم عصبانی هستند خشم خود را متوجه عروسک و اسباب بازیشهایش می کند بنابر این اگر چه منبع ناکامی در جای دیگر بوده اما پرخاشگری در جایی تظاهر می کند که سبب مزاحمت نگردد و کم خطر باشد.

سیرز (1970) در تحقیق خود نشان داد کودکانی که دارای والدین پرخاشگر بودند و بیشتر مورد تنبیه قرار می گرفتند در کودکستان به مرلاتب پرخاشگرتر از کودکان دیگرند. توجیه این کیفیت نیز دشوار نیست. کودکی که در منزل مورد شماتت قرار می گیرد و در عین حال امکان ظاهر ساختن خشم خود را ندارد و به واسطه اصل تعمیم محرک، در مدرسه که شبیه به محیط منزل است پرخاشگر خواهد بود.(به نقل از احمد وند، 1368)

مکانیسم دفاعی جابه جایی در مواقعی مفید است، زیرا شخص را قادر می سازد که ناراحتیهای عاطفی را بی آنکه متوجه اصل مولد آن شود بر سر شخص بی طرفی خالی کند و بدین طریق خطر از دست دادن روابط نیکو و انتقام احتمالی از مولد ناراحتی، که معمولاً قویتر است دوری کند. ولی متأسفانه بسیاری از مواقع نیز جابه جایی برای شخص به بهای سنگینی تمام می شود.مثلاً کارمندی که کینه خود را نسبت به رئیس اداره بر سر همسرش خالی می کند ممکن است در شغل خود موفق باشد، ولی این عمل به قیمت بر هم خوردن آرامش خانواده تمام می شود.(احمد وند، 1382)

نویسنده : جعفر هاشملو
تبلیغات متنی
فروشگاه ساز رایگان فایل - سیستم همکاری در فروش فایل
بدون هیچ گونه سرمایه ای از اینترنت کسب درآمد کنید.
بهترین فرصت برای مدیران وبلاگ و وب سایتها برای کسب درآمد از اینترنت
WwW.PnuBlog.Com
ارسال دیدگاه