امروز چهارشنبه 17 آذر 1400 ravanshenasi.cloob24.com
0

اکثر مدل های طراحی آموزشی پس از شناسایی نیازها، با مشخص کردن اهداف آموزشی شروع می شوند. هدفها، نتایج نهایی حاصل از آموزش هستند که نظام های آموزشی به منظور دستیابی به آن ها آموزش را ارائه می دهند. نتایج نهایی، همان تواناییهای پایانی فراگیران اعم از دانسته ها، مهارت های عملی و گرایش های مختلف ناشی از آموزش است که ارائه آموزش را توجیه و تفسیر می کند.

اهداف به همه فعالیتهای آموزشی از جمله انتخاب شیوه های تدریس و ارزشیابی جهت می دهند و به یک نظر میزان تحقق آنها، معیار قضاوت در خصوص اثربخشی آموزشی است. در خصوص انتخاب اهداف و طبقه بندی آن ها در طراحی آموزشی سخن های فراوان گفته شده است. یکی از اولین افرادی که به طبقه بندی اهداف آموزشی پرداخت بنجامین بلوم بود که هدف ها را در سه حیطه شناختی، روانی -حرکتی و عاطفی طبقه بندی کرد.

رابرت گانیه با اشکالاتی که به طبقه بندی اهداف توسط بلوم وارد ساخت، طبقه بندی جدید خود را در کتاب "شرایط یادگیری" تحت عنوان بازده های یادگیری یا آموزشی ارائه نمود. چگونگی طراحی آموزشی براساس طبقه بندی ارائه شده، در کتاب بعدی او تحت عنوان "اصول طراحی آموزشی" ارائه شده است.

الگوی طراحی آموزشی گانیه یا الگوی رویدادهای آموزشی، یکی از الگوهای سیستمی است که می تواند در سطح خُرد و کلان طراحی آموزشی به کار رود. این الگو بر مبنای رویکرد روانشناسی شناختی طراحی شده است. گانیه بازده های یادگیری را به پنج دسته شامل مهارتهای ذهنی، راهبردهای شناختی، اطلاعات کلامی، مهارتهای حرکتی و نگرشها تقسیم بندی می کند و برای تحقق هر یک از قابلیتهای پنجگانه، وجود دو دسته از شرایط درونی و بیرونی را ضروری می داند. وی برای دستیابی به بازده های یادگیری مورد نظر، مجموعه ای از رویدادهای آموزشی را مطرح می کند که تأمین کننده شرایط درونی و بیرونی برای یادگیری می باشند.

این رویدادهای نه گانه عبارتند از: جلب توجه، مطلع کردن یادگیرندگان از هدف های آموزشی، یادآوری آموخته های قبلی، ارائه مطالب محرک یادگیری، تدارک راهنمایی، فراخواندن عملکرد، تدارک بازخورد، ارزیابی عملکرد و افزایش یادداری و انتقال

گانیه 5 حیطه یادگیری را به شرح زیر مشخص کرده است:

1- مهارت های حرکتی

این حوزه با حوزه های دیگر آشکارا متمایز است. شامل توانایی هایی است که منجر به اعمال حرکتی همچون کارهای عملی، فنی، نقاشی کردن، ورزش و... می شود.

2- اطلاعات کلامی

در طبقه بندی گانیه اطلاعات کلامی را می توان معادل سطح دانش در طبقه بندی بلوم و همکاران دانست. اطلاعات کلامی آن دسته از معلوماتی است که به میزان زیادی در طول زندگی فراگرفته می شود و افراد آن را به صور ت جمله یا لغت به کار میبرند؛ مانند نام روزهای هفته، ماه ها، شهرها و.... این مقوله شامل، واقعیت ها، برچسب ها و دانش سازمان یافته ای است که بخش قابل توجهی از برنامه های درسی یک حوزه معرفتی خاص را در بر می گیرند. و به نظر م یرسد که ارائه اطلاعات کلامی در یک زمینه معنی دار آن چنانکه آزوبل پیشنهاد کرده است جهت یادگیری مناسب باشد.

3- مهارت های ذهنی

مهارت های ذهنی شامل توانایی فرد در بکارگیری علائم و نشانه ها است. یادگیرنده با استفاده از نمادها یا سمبل ها با محیط خود کنش متقابل برقرار می کند. زبان، اعداد و سایر انواع نمادها نشانگر اشیاء واقعی محیط فرد هستند. کلمات ضمن اینکه به جای اشیاء قرار می گیرند، آنها همچنین روابط بین اشیا را نشان می دهند.

مهارت های ذهنی به عنوان یکی از طبقات اصلی انواع حیطه های یادگیری دارای چندین طبقه فرعی یا خرده طبقه است. گانیه این خرده طبقه ها را به صورت سلسله مراتبی، یعنی از ساده به پیچیده به شرح زیر ارائه کرده است:
الف) یادگیری تمیز دادن: تمیز دادن یعنی متمایز ساختن نمادها یا محرک ها از یکدیگر. به عبارت دیگر توانایی پاسخ های متفاوت دادن به محرک هایی است که در طول یک بعد فیزیکی یا بیشتر با یکدیگر متفاوت هستند.
ب) یادگیری مفهوم. مفهوم، ایده، تصور یا تصویر ذهنی است که معرف طبقه ای یا گروهی از اشیاء یا پدیده ها با خصوصیات ویژه است. مفاهیم معمولا به صورت کلمه بیان می شوند و در هر زبان به غیر از اسامی خاص، معمولا سایر کلمات هر یک نماینده یک مفهوم هستند. مانند مفاهیم صندلی، درخت، دوستی، اتم، الکترون. مفاهیم اجزاء قوانین و قواعد هستند. یادگیری یک قانون ساده، مستلزم دانستن حداقل چند مفهوم است.
ج) قاعده، قانون، یا اصل. ارتباط دادن چند مفهوم و ایجاد یک معنی وسیع تر، یادگیری قاعده نام دارد. به قاعده قانون یا اصل نیز می گویند.

د) قواعد سطح بالا و حل مسئله. از ترکیب قواعد ساده، قاعده های سطح بالاتر درست می شود. بسیار اتفاق میافتد که این قواعد پیچیده تر یا سطح بالا در حل مساله ای علمی یا دسته ای از مسائل ابداع می شوند. در سطح حل مساله هیچ گونه راهنمای یادگیری خواه به صورت ارتباط کلامی یا اشکال دیگر ارائه نمی شود و راه حل کشف یا ابداع می گردد. قواعد در حل مساله نقش مهمی را ایفا می کنند.

4- راهبردهای شناختی

راهبردهای شناختی مهارت های درونی هستند که رفتار فرد را در یادگیری، یادآوری و تفکر اداره می کنند. همچنین این راهبردها شامل مهارت های فراشناختی همچون تفکر درباره تفکر نیز است. برای یادگیری این مهارت ها نیاز به موقعیتهایی جهت فکر کردن است. راهبردهای شناختی فرآیند مطالعه و یادگیری موثر را تسهل و تسریع می نمایند.

5- نگرش ها

نگرش حالت روانی است که بر انتخاب فرد در مورد عمل شخصیاش نسبت به یک شیء مشخص یا رویداد تاثیر می گذارد. اثر یک نگرش، شدت بخشیدن به عکس العمل های مثبت یا منفی فرد نسبت به شخص، چیز یا موقعیت است. نگرش شامل اجزاء احساسی، شناختی، و بازتاب عملی است. و در ارزشیابی آن بازتاب عملی یا اعمال شخصی انتخاب شده مورد قضاوت قرار می گیرد.
آیا بازده های یادگیری یا اهداف آموزشی به صورت جداگانه ارائه می شوند؟ پاسخ گانیه منفی است. گانیه می گوید غیرمعمول نیست که یک درس چندین هدف مختلف و همچنین چند نوع هدف مختلف (چند نوع بازده یادگیری) داشته باشد. مثلا برای یک پودمان ممکن است اهدافی در حوزه های مهار تهای ذهنی، اطلاعات کلامی، نگرش... تعریف شوند. به نظر گانیه برای تحقق این اهداف چندگانه که در قالب یک غایت ادغام می شوند.
یادگیرنده باید در فعالیت هایی درگیر شوند که به آن یک اقدام یا عمل مهم گفته می شود. یک اقدام عبارت از یک فعالیت هدفمند است که در اجرا نیازمند ترکیب اطلاعات کلامی، مهارت های ذهنی، راهبردهای شناختی و نگرش ها برای تحقق یک غایت است. یک اقدام می تواند به صورت یک سناریو و طرح نوشته شود که در آن اجزاء به هم دیگر ارتباط داده می شوند.

این اقدام ها در نهایت منجر به بازنمایی ساختارهای شناختی دانش آموز می گردند که برخی آنها را چهارچوب های شناختی و برخی مدل های ذهنی نامیده اند. اینگونه ساختارهای شناختی بر اساس نظریه آزوبل پایدار و قابل دسترسی هستند.
یکی از اهداف استفاده از آموزش مبتنی بر نقشه مفهومی ایجاد چندین ساخت های ذهنی معنی دار است.

مدل آموزشی گانیه

گانیه (Gagne) از پیشگامان رشته روانشناسی آموزش مدل نه گانه آموزشی را با رویکرد قدم به قدم برای اینکه افراد بتوانند از فرصت یادگیری بهترین استفاده را ببرند، ارائه داده است. این مدل به مدیران، آموزش دهندگان و یادگیرندگان کمک می کند تا به سازماندهی برنامه های آموزشی، و تحقق اهداف یادگیری خود بپردازند.
پیش زمینه مدل
روبرت گانیه (1916 - 2002) از پیشگامان رشته روانشناسی آموزش محسوب می شود که پرداختن به فنون تدریس را از دهه 1940 آغاز کرد. کتاب او با نام "شرایط آموزش" که اولین بار در سال 1995 منتشر گردید، به معرفی شرایط کلیدی آموزش مؤثر پرداخته است. او ضمن ایجاد فرآیندی 9 مرحله ای، هر یک از آنها را نیز به صورت تفصیلی برای آموزش مؤثر توضیح داده است. مدل گانیه برای ارائه انواع آموزشها مفید بوده، امّا در این بخش بر آموزش تیمی در محیط کار پرداخته می شود. در زیر مدل نه سطحی آموزش گانیه نشان داده شده است.
سطح 9: افزایش یادگیری و انتقال (تعمیم)
سطح 8: ارزیابی عملکرد (بازیابی)
سطح 7: بازخورد دادن (تقویت)
سطح 6: فراخوان عملکرد (پاسخ گویی)
سطح 5: تدارک راهنمایی برای یادگیری (کدینگ)
سطح 4: ارائه مواد آموزشی و محرک ها (ادراک انتخابی)
سطح 3: تحریک بخاطر آوری یادگیری های پیشین (بازیابی)
سطح 2: آگاه ساختن یادگیرنده از هدف (انتظار)
سطح 1: جلب توجه (پذیرش)

مزایای مدل گانیه
مدل 9 سطحی آموزش گانیه برای آموزش دهندگان و یادگیرندگان چک لیستی را فراهم می کند تا قبل از شروع فعالیت های آموزشی بتوانند از آن استفاده کنند. هر مرحله به نوعی از ایجاد ارتباط بین مفاهیم تأکید دارد که به فرآیند یادگیری کمک کند. وقتی هر یک از مراحل به پایان برسد، یادگیرندگان نیز بیشتر در کسب اطلاعات و مهارتهایی که فرا گرفته اند، درگیر می شوند. اگر شما نیز تمایل دارید قبل از هر جلسه آموزشی و یا ارائه مطالب از این رویکرد استفاده کنید، بایستی این موضوع را در نظر بگیرید که چگونه جلسه ها یاددهی - یادگیری سازماندهی شوند تا افراد بهترین یادگیری را داشته باشند.
استفاده از ابزار
در این قسمت هر یک از نه سطح توضیح داده شده و برای کاربرد آن نیز مثالی آورده می شود.
سطح 1: جلب توجه (پذیرش): فرآیند آموزش را با جلب توجّه دیگران شروع نمایید. این عامل باعث می شود تا آموزش با استفاده از محرکها یادگیری سریعتر اتفاق بیافتد.
کاربرد: به وسیله محرک هایی مثل بیشتر کردن تن صدا، ژست، نمایش دادن کلیپی کوتاه مربوط به موضوع یا با استفاده از هر وسیله ای که در افراد انتظار آغاز درس را ایجاد کند، می توانید توجّه مخاطب را به خود جلب کنید.
سطح 2: آگاه ساختن یادگیرنده از هدف (انتظار): در این مرحله از آگاه شدن تیم نسبت به اهداف و انتظارات یادگیری (دوره آموزشی) اطمینان حاصل کنید، در نتیجه آنها با فهمیدن چرایی موضوع، یاد گیری را شروع می کنند.
کاربرد: به گروه می توانید توضیح دهید که در پایان این دوره چه مطالبی را فرا خواهند گرفت و این یادگیری چه مزایایی برای آنها و سازمان خواهد داشت.
برای مثال شما توضیح می دهید که در صورت یادگیری این دوره، سازمان در 20 درصد از هزینه های اضافی صرفه جویی خواهد داشت و با توجّه به کاهش اخیر بودجه، این فرآیند باعث می شود که شش نفر از کارکنان بخش شغل خود را از دست ندهند. حال تیم شما از دلیل یادگیری این فرآیند و خطرهایی که یاد نگرفتن مطالب برای سازمان ایجاد می کند، آگاه شده است. در نتیجه آنها انگیزش
و پذیرش بیشتری برای یادگیری خواهند داشت.
سطح 3: تحریک به خاطر آوری یادگیری های پیشین (بازیابی): وقتی افراد مباحث جدیدی را یاد می گیرند، سعی کنید این مطالب را با موضوعاتی که قبلاً یاد گرفته اند، تطبیق دهید.
کاربرد: برنامه های آموزشی را که قبلاً برای تیم خود انجام داده اید، مرور کنید و آن را در آموزش فعلی نیز به کار گیرید. همچنین از گروه بپرسید که آیا تجربه پیشین در موضوع آموزشی دارند یا خیر. اگر در یادگیری موضوعات قبلی مشکل داشته اند، سعی کنید که در این دوره آنها را برطرف سازید. همچنین ارتباطی بین موضوعاتی که قبلاً یاد گرفته اند و موضوعات فعلی که در حال آموزش دیدن هستند، برقرار کنید.
سطح 4: ارائه مواد آموزشی و محرکها (ادراک انتخابی): اطلاعات جدیدی را به شکل مؤثر به گروه خود ارائه دهید. طیف متنوعی از مواد آموزشی و محرک های مرتبط با مفاهیمی که می خواهید انتقال دهید را شناسایی کرده و در فرآیند آموزش از آنها استفاده کنید.
کاربرد: اطلاعات را به شکل منطقی و به روشی ساده متناسب با درک و فهم مخاطبان سازماندهی کنید. سعی کنید تنوعی از ابزارها و سبکهای مختلف را برای یادگیری افراد بکار گیرید، زیرا آنها سبکهای یادگیری متفاوتی دارند. (ابزارهایی مانند ارتباط بصری، راهنمایی کلامی و یادگیری فعال).
نکته: مرحله دو از چرخه ارتباط می تواند به شما در شناختن بهترین روش ارائه اطلاعات کمک کند.
سطح 5: تدارک راهنمایی برای یادگیری (کدینگ معنایی): برای کمک به تیم برای یادگیری و به یاد سپاری اطلاعات ارائه شده، از رویکردهای بدیل استفاده کنید که اطلاعاتی را که قصد دارید قطعاً به مخاطب منتقل شود، برجسته و متمایز سازد.

کاربرد: استفاده از مثالها، مورد کاوی ها، شکلها، داستان سرایی و قیاس به یادگیری مؤثر تیم کمک می کند.
سطح 6: آزمون و فراخوان عملکرد (پاسخ گویی): در این مرحله، باید مطمئن شوید که افراد توانایی ارائه دانشی را که آموخته اند، دارند. این توانایی وابسته به این است که آنها چه چیزهایی در طول دوره آموزشی یاد گرفته اند.
اگر شما به افراد دانش و یا مهارتی را آموزش داده اید، از آنها بخواهید تا این یادگیری را به کار گیرند. (تمرین ایفای نقش می تواند در این مرحله مفید باشد.) اگر اطلاعات جدیدی را به آنها آموزش داده اید، با سؤال کردن از آنها یادگیریشان را محک بزنید.
سطح 7: ارائه بازخورد: پس از این که تیم دانش و مهارتهای آموخته شده خود را ارائه داد، به آنها بازخورد داده و در صورت نیاز نکاتی را تذکر دهید.
کاربرد: تصور کنید که به تیم روش جدیدی را برای برخورد با مشتریان عصبانی آموزش داده اید. پس از ایفای چند سناریو، متوجّه می شوید که برخی افراد در این "موقعیت ساختگی" نسبت به این که مشتری را آرام کنند، زیاد جدیت به خرج نمی دهند. شما با ارائه بارخورد و نکاتی آنها را از اشتباه خودشان آگاه می کنید تا این اشتباهات را رفع کنند.
سطح 8: ارزیابی عملکرد (بازیابی): اعضای تیم بایستی بتوانند در آزمون و یا سایر ابزارهای سنجش موفق عمل کنند تا مشخص گردد که آنها دانش و مهارتهای آموخته شده را به طور مؤثر فرا گرفته اند.
کاربرد: آزمونها، پرسشنامه های کوتاه یا حتی نوشتههای کوتاه روش خوبی برای سنجش دانش تیم در یادگیری است.
سطح 9: افزایش یادگیری و انتقال (تعمیم): در این مرحله، اعضای تیم در صورتی که دانش و یا مهارتی را که کسب کرده اند، باید بتوانند آنها را در موقعیت هایی متفاوت به کار بگیرند، و نشان دهند که اطلاعات ارائه شده را یاد گرفته اند.
کاربرد: تکرار تمرین بهترین روش برای اطمینان حاصل کردن از یادگیری اطلاعات و استفاده مؤثر از آن است. اطمینان حاصل کنید که اعضای تیم شما شانس کافی را برای استفاده از دانشی که کسب کرده اند، دارند. برنامه ای برای برگزاری تمرین و تکرار داشته باشید و با برگزاری جلساتی مرور اطلاعات و مهارتها را ادامه دهید. در صورتی که افراد به دامنه بیشتری از اطلاعات برسند، برنامه های متنوعی را که افراد را در موقعیت های مختلف قرار دهد، برای تعمیم یادگیری در نظر بگیرید.

نویسنده : جعفر هاشملو
تبلیغات متنی
فروشگاه ساز رایگان فایل - سیستم همکاری در فروش فایل
بدون هیچ گونه سرمایه ای از اینترنت کسب درآمد کنید.
بهترین فرصت برای مدیران وبلاگ و وب سایتها برای کسب درآمد از اینترنت
WwW.PnuBlog.Com
ارسال دیدگاه