امروز چهارشنبه 17 آذر 1400 ravanshenasi.cloob24.com
0

در گذشته‌ای نه چندان دور، مسئله تربیت کودکان و رفتار با آنها، دغدغه‌ای محسوب نمی‌شد. والدین در مواجهه با فرزندان خود به صورت فطری و غریزی عمل می‌کردند و اغلب هم در این زمینه موفق بودند یا لااقل نشانی از عدم موفقیت مشاهده نمی‌شد. امروزه روش‌های تربیتی سنتی و فطری به کلی منسوخ شده است و بروز ناهنجاریهای رفتاری در کودکان و پیامدهای ناگوار آن هم برای خود کودکان و هم برای خانواده و والدین آنها باعث شده است که مسئله تربیت کودک به عنوان یکی از پیچیده‌ترین و غامض‌ترین مسائل روزانه مطرح شود و صاحب‌نظران بسیاری را به قلمفرسایی و تئوری پردازی در این زمینه وادار کرده است.

با وجود تغییرات این چنینی در این موضوع، متاسفانه هنوز در کشور ایران، مراجعه به مشاور و متخصص برای کسب دانش و آگاهی نسبت به چگونگی رفتار با فرزند و حل مشکلات رفتاری کودکان، جای مناسبی در فرهنگ عمومی باز نکرده است. اکثر قریب به اتفاق والدین، به شیوه آزمون و خطا با کودکان خود برخورد می‌کنند و اغلب هم به خطا می‌روند. در این میان هر گاه به مشکلی برخورد کردند، بازهم سراغ متخصص نمی‌روند و ترجیح می‌دهند مشکل خود را با افراد دیگر خانواده، همسایه‌ها، همکاران و دوستان خود در میان گذاشته و به اصطلاح از تجارب آنها استفاده کنند. غافل از اینکه شاید هیچ یک از این افراد صلاحیت نداشته باشند و به صرف بیشتر بودن تجربه نمی‌توانند مرجع خوبی باشند. ای بسا که تجارب تربیتی آنها سراسر اشتباه باشد.

از جمله افرادی که در این زمینه می‌توانند مورد مشورت والدین و بویژه مادران قرار گیرند مبلغین مذهبی و سخنرانان و گردانندگان جلسات مذهبی می‌باشند. بجاست که این افراد اطلاعات مختصری در زمینه روانشناسی رشد، رفتار با کودک و پیشگیری و مقابله با اختلالات رفتاری کودکان کسب کنند تا بتوانند ضمن پاسخگویی نسبی به سوالات مادران در مورد فرزندان، آنها را به سمت مراجعه به مشاور متخصص و مطالعه در مورد مشکلات کودکان سوق دهند.بیشتر افرادی که با مبلغین مذهبی سروکار دارند، افراد متدین و مذهبی هستند که مایل به تریبت دینی فرزندان خود می‌باشند. مطالب این متن آموزشی شامل نکاتی در مورد تربیت فرزند، روانشناسی رشد، راههای برقراری ارتباط موثر با فرزندان و نکاتی در مورد تربیت اخلاقی و اسلامی فرزندان می‌باشد.

پدر و مادر دلسوز و آگاه برای تربیت فرزندان خویش، هیچ لحظه‌ای را از بدو تولد فرزند از دست نمی‌دهند و از هر فرصتی برای مانوس ساختن آنها با اصوات و مناظر خوب کمال استفاده را می‌کنند. برای همین است که پیامبر اکرم (ص) به پیروانش دستور داده که به محض تولد نوزاد در گوش راستش اذان و در گوش چپش اقامه بگویند. پیامبر می‌دانست که نوزاد معانی عمیق اذان و اقامه را درک نمی‌کند ولی از تاثیر عمیقی که همین الفاظ بر سلسله اعصاب ظریف نوزاد بر جای می‌گذارد، غافل نبود. ایشان به این نکته توجه داشتند که این جملات در روح و روان کودک نقش می‌بندد و او با این کلمات مانوس می‌شود.

نکته بسیار مهمی که در اینجا ذکر آن ضروری است این است که مطالب این دوره به هیچ عنوان جهت ایفای نقش یک مشاور تربیتی کفایت نمی‌کند و تنها پیش‌درآمدی برای مطالعه بیشتر و آشنایی با مفاهیم تربیتی و تربیت دینی می‌باشد. خوانندگان ضمن آشنا شدن با مسئله تربیت کودک به این مسئله واقف خواهند شد که در هنگام مواجهه با سوالات تربیتی از سوی مادران، ضمن دادن یک پاسخ کوتاه و موجز به آنان، حتما باید توصیه کنند که به متخصص روان‌شناسی تربیتی و مشاور خانواده مراجعه شود.

بهداشت و سلامت روان و جسم مادر در هنگام بارداری، عامل بسیار مهمی در تولد یک فرزند سالم و صالح است. دوران حمل با وجود اینکه نشانه ی تولد قریب‌الوقوع یک نوزاد است و شادی و خوشحالی بسیاری برای خانواده بدنبال دارد، برای مادر دورانی سخت، سنگین، توام با دلهره و اضطراب و همراه با انواع عوارض جسمی و روحی است.

همسر و در کنار او سایر اقوام و نزدیکان در این دوران باید به طور کامل از مادر باردار مراقبت و حمایت کنند و لحظه به لحظه رعایت حال او را بنمایند. کمترین برخورد ناسالم، داد و فریاد،‌سخنان ناپسند و دلهره‌آور،‌بداخلاقی و هر نوع آزاری نسبت به مادر باردار علاوه بر اینکه به خود او صدمه می‌رساند، بلکه در طفل بی‌گناه هم آثار سوء گاه جبران ناپذیری به جای می‌گذارد.

در قرآن مجید دو بار یکی در سوره لقمان آیه 14 و دیگری در سوره‌ احقاف آیه 15 تصریح شده است که بارداری رنج فراوانی برای مادر در بر دارد و به رعایت حال او سفارش شده است.

مسائل دوران بارداری

در دوران بارداری وضعیت داخلی بدن زن، دگرگون می شود. بعضی از غدد مترشحه داخلی، ترشحات بیشتری می‌کنند و سوخت و ساز بدن تغییر می‌کند،‌ غذا خوردن برای زن باردار سخت می شود. رژیم غذایی زن حامله هم برای سلامت خود او و هم برای سلامتی جنینی که در شکم دارد از هر نظر بسیار حساس است و باید تحت نظر مشاور تغذیه باشد. جنین در رحم برای تشکیل اندامهای مختلف نیاز به مواد آهکی و آهنی دارد و رژیم غذایی مادر او برای رفع این نیازها باید بدقت توسط یک متخصص تغذیه، تنظیم شود.

دین مبین اسلام نه تنها در باره تغذیه در دوران بارداری بلکه در خصوص نوع لباس، رنگ لباس، کفش، رفت و آمد مادر، رفت و آمد افراد محرم و نامحرم در خانه در ایام بارداری زن و هر آنچه که ممکن است تهدیدی برای آرامش زن حامله به شمار رود، دستورات اکیدی دارد. خود بارداری در دین اسلام نوعی عبادت است و حتی برای مادر حامله بی حرکت، حسنه نوشته می‌شود. رسول اکرم (ص) می‌فرماید: وقتی زن حامله می‌شود، به منزله انسان روزه دار، شب زنده دار برای عبادت و مجاهد به جان و مال در راه خداست. (بحار ج 1 ص 106)

وضع حمل

لحظه شیرین ولادت نوزاد،‌برای مادر یکی از سخت ترین و دردناک ترین لحظه‌هاست. مادر برای بر زمین گذاشتن باری که با مشقت فراوان نه ماه با خود حمل کرده است، درد شدید و رنج سنگین و مشقت فوق‌العاده‌ای را تحمل می کند. رسول اکرم (ص)در این رابطه می‌فرماید: زمانی که حمل خود را بدنیا آورد، برای او اجری است که عظمت و بزرگیش قابل درک نیست. (بحار ج 101، ص 106) همچنین طبق فرمایش آن بزرگوار، بعد از زایمان باید به زن خرما خورانید. دین مبین اسلام جهت تامین بهداشت جسم و روان مادر و نوزاد به مسئله زایمان، اطاق زایمان، قابله و افرادی که در آن اطاق حضور دارند، اهمیت بسیاری می‌دهد.

نوزاد

زمانی که امام حسن مجتبی (ع) به دنیا آمد، جد بزرگوارش دستور دادند که او را در لباس سپید بپوشانند، آنگاه کودک را در آغوش گرفت و بوسید و در گوش راستش اذان و در گوش چپش اقامه خواند و او را حسن نامید.

روایت است که باید نخست در گوش نوزاد اذان و اقامه گفت، سپس کام نوزاد را با آب فرات و تربت پاک حسین (ع) برداشت و اگر هیچ یک در دسترس نبود،‌باید با آب باران کامش را برداشت. بعد از آن باید شکر خداوند به جای آورد و دست آخر به نوزاد شیر داد.

اولین عضو بدن نوزاد که به کار می‌افتد، گوش اوست برای همین واجب است که اولین کلامی که می‌شنود و در روحش ثبت می‌کند صدای ملکوتی اذان و اقامه باشد.

از معصومین علیهم السلام روایت است که روز هفتم ولادت کودک باید چند مسئله را رعایت کرد. نخست نام نیکو بر نوزاد بنهند. بعد سر نوزاد را بتراشند و به وزن مویش صدقه بدهند، بعد عقیقه کنند و گوشت عقیقه را به همسایگان بدهند، سپس سر نوزاد را به زعفران آغشته نمایند، بعد اگر پسر است او را ختنه کنند. نوزاد را غسل بدهند و تهنیت بگویند. (وسائل ج 1 ص 411) روایت است که هنگام غسل دادن نوزاد نیت شود که این نوزاد را برای خدا غسل می دهم و سپس اول سر و بعد جانب راست و بعد سمت چپش را بشویند. (غررالحکم ص47)

نوزاد و تربیت دینی

حضرت امیر (ع) می‌فرمایند اسراری که در نهاد انسان پایه گذاری شده است در طول ایام آشکار می‌شود. (غررالحکم ص47) برخلاف تصور عامه که نوزاد هیچ چیز نمی‌فهمد، او اصوات و صداها را تشخیص می‌دهد و مناظر و اشکال را می‌بیند و اعصاب و مغزش از آنها متاثر می‌گردد. لذا نمی‌توان گفت دیدنیها و شنیدنیها هیچ تاثیری در نوزاد ندارند و نسبت به آنها بی‌تفاوت است. جمله‌ها اگرچه برای نوزاد معنایی ندارند ولی روح او بسیار حساس است و کلمات در ذهن او نقش می‌بندد.

ارزش فرزند در اسلام تا بدانجا است که حتی کودک مرده، جایگاه و مقامی شامخ نزد خداوند دارد و امام صادق (ع) فرموده است اگر طفلی بمیرد، در برزخ به ابراهیم و ساره سپرده می‌شود تادر دامان آنان تربیت شود و برای آخرت پدر و مادر ذخیره گردد.

نوزاد به تدریج با آن جمله‌ها مانوس و آشنا می‌شود و همین آشنایی ممکن است در آینده او موثر باشد. انسان با هر کلامی که آشنا تر باشد، به وقتش معنای آن را بهتر درک می‌کند. انسانها قیافه آشنا را از نا آشنا بیشتر دوست دارند. نوزادی که در یک محیط مذهبی رشد یافته و صدها مرتبه آهنگ دلربای تلاوت قرآن و لفظ زیبای نام خدا را شنیده و با چشمش منظره نماز خواندن والدینش را دیده، با نوزادی که در محیطی بی‌اعتقاد و شاید فاسد پرورش یافته و گوشش با شنیدن نغمه‌های حرام و چشمش با دیدن مناظر فحشا انس گرفته است، هرگز یکسان نیستند.

پدر و مادر دلسوز و آگاه برای تربیت فرزندان خویش، هیچ لحظه‌ای را از بدو تولد فرزند از دست نمی‌دهند و از هر فرصتی برای مانوس ساختن آنها با اصوات و مناظر خوب کمال استفاده را می‌کنند. برای همین است که پیامبر اکرم (ص) به پیروانش دستور داده که به محض تولد نوزاد در گوش راستش اذان و در گوش چپش اقامه بگویند. پیامبر می‌دانست که نوزاد معانی عمیق اذان و اقامه را درک نمی‌کند ولی از تاثیر عمیقی که همین الفاظ بر سلسله اعصاب ظریف نوزاد بر جای می‌گذارد، غافل نبود. ایشان به این نکته توجه داشتند که این جملات در روح و روان کودک نقش می‌بندد و او با این کلمات مانوس می‌شود.

به علاوه پیامبر اکرم (ص) با این سفارش می‌خواستند به پدران و مادران گوشزد کنند که در تعلیم و تربیت کودک درنگی جایز نیست و این باور که تربیت فرزند مثلا از دو سالگی آغاز می‌شود، مردود می‌باشد. یک والد آگاه با گفتن اذان و اقامه در گوش نوزاد،‌آینده او را اعلام می‌کند و کودکش را در گروه خداپرستان ثبت نام می‌نماید.

اثر تربیتی بر نوزاد تنها اختصاص به شنیده‌ها ندارد. بلکه به طور کلی می‌توان گفت هر چیزی که به وسیله یکی از حواس در مغز و اعصاب کودک اثر بگذارد در زندگی آینده‌او موثر خواهد بود. مثلا نوزادی که اعمال منافی عفت را مشاهده نماید، گرچه در ابتدا چیزی تشخیص نمی‌دهد ولی روح و روانش از این حادثه متاثر خواهد شد. همین مسئله می‌تواند برای کودک منشاء انحراف اخلاقی باشد. به همین دلیل در اسلام سفارش شده است که عمل نزدیکی بین زن و شوهر نباید در حضور کودکی که در گاهواره خوابیده است انجام شود.

تغذیه نوزاد

روزی نوزاد به قدرت خداوند در سینه مادرش با او به دنیا می‌آید. ترکیب ایده‌آل شیر مادر که همگام با رشد نوزاد تغییر می‌کند، ترکیب منحصر به فردی است که در سراسر جهان یافت نمی‌شود. قرنها قبل از اینکه متخصصان و پزشکان با انجام آزمایشات پیچیده به این نتیجه برسند، رسول گرامی اسلام (ص)فرموده است که برای کودک هیچ شیری بهتر از شیر مادر نیست. (بحار ج 103، ص 323) اگر خدای ناکرده مادر شیرنداشت، در اسلام سفارش شده که برای نوزاد دایه‌ای بیاورند و در مورد شخصیت دایه و خصوصیات اخلاقی او سخت مواظب باشند.

روایت شده است که از انتخاب دایه بدکاره، روانی، احمق، کم دید، یهودی، نصرانی، مجوس، شرابخوار و مال حرام خور اکیدا پرهیز شود. اولین شیری که از سینه مادر ترشح می‌شود آغوز نام دارد و حاوی مواد مغذی فراوانی است که نوزاد را بر علیه بیماریها و عفونتها مصون می‌سازد. در اسلام آمده است که کودک باید دو سال از شیر مادرش تغذیه شود. این مدت حداقل 21 ماه ذکر شده است.

در واقع شیر دادن به کودک تنها از جنبه تغذیه‌ای اهمیت ندارد، هنگام شیر دادن از پستان مادر، تبادل عاطفی و تقویت روحی حادث می‌شود که اهمیت بسیار دارد، کودک صدای قلب مادر را می‌شنود و به عقیده دانشمندان شیر مادر کودک را شاد می‌کند و از نظر اخلاقی در او تاثیر مثبتی دارد. هنگام شروع شیر دادن مستحب است مادر وضو بگیرد و با نام خدا شیردادن را آغاز نماید. در هنگام شیر دادن باید به کودک نگاه کرد، به او لبخند زد و در هر سنی که هست،

‌با او به نرمی و ملاطفت صحبت کرد. بهتر است از هر دو پستان شیر داده شود و هر بار از یکی از آنها شروع کند. در مورد رژیم غذایی دوران شیردهی هم باید مادر تحت نظر یک متخصص تغذیه قرار گیرد. اطرافیان باید در دوران شیردهی همانند دوران بارداری ملاحظه مادر را بکنند زیرا حالات روحی مادر از طریق شیر به فرزندش منتقل می‌شود.

نامگذاری

انتخاب نام برای کودک یک فرایند بسیار مهم و حساس است و به هیچ عنوان نباید ساده از کنار آن عبور کرد. در روایات آمده است که نام نیکو از جمله وظایف اولیه والدین در قبال کودک است. حضرت باقر (ع) فرموده است که صادق‌ترین نامها، نامهایی است که بوی بندگی خدا می‌دهد و برترین نامها برای فرزندان مسلمان، نام انبیاء است.

ارزش فرزند در اسلام

فرزند چه دختر و چه پسر از بزرگترین نعمت‌های الهی است که خداوند به بندگان مؤمنش عطا می‌کند. در این رابطه آیات و روایات متعددی وجود دارد. از جمله امام موسی‌بن جعفر (ع) می‌فرمایند: خوشبخت آن مردی که نمرد تا فرزندی از خود دید (وسائل ج 21 ص 357)و امیر‌المؤمنین می‌فرمایند: بیماری فرزند کفاره گناهان پدر و مادر اوست. (همان منبع)

در اسلام سفارش بسیاری در خصوص محبت کردن و اظهار عشق و علاقه عملی و زبانی به کودک شده است. رسول خدا (ص) می‌فرمایند: فرزندانتان را دوست بدارید و به آنان مهربانی کنید. (وسائل ج 21 ص 483). بعضی از مردم علاقه چندانی به فرزندان خود ندارند یا اگر هم دارند، فکر می‌کنند که نباید نشان بدهند. از معصومین روایت شده که باید فرزند را به کرات بوسید و او را نوازش کرد. از همان اولین لحظات تولد باید با عشق به نوزاد نگاه کرد و او را نوازش کرد و در آغوش گرفت و بوسید.

بخاطر اوضاع فکری زمان عرب جاهلیت که تولد فرزند دختر، بسیار شرم‌آور بود و افراد از فرط خشم و اندوه نوزاد دختر بیگناه را در مواردی زنده به گور می‌کردند، اسلام در مورد فضیلت دختردار شدن و مراقبت از او سفارشهای زیادی کرده است.

به طور کلی مرور منابع اسلامی نشان داد که هر تصمیمی خداوند برای بنده‌اش می‌گیرد، از روی درایت و حکمت است و تجلی کرامت و حسن انتخاب اوست. خدا هرچه برای بنده‌اش بخواهد به مصلحت دنیا و آخرت اوست. بنده باید در مقابل مشیت الهی تسلیم باشد و این تسلیم بالاترین مرحله عبودیت است که اخلاق انبیاست. در سوره شوری آیات 49 و 50 آمده است که پادشاهی ملک آسمانها و زمین تنها و تنها برای خداست. هرچه بخواهد می‌آفریند و به هر که بخواهد دختر و به هرکه بخواهد پسر می‌دهد. یا در یک رحم دو فرزند یکی دختر و دیگری پسر قرار می‌دهد، هرکه را بخواهد عقیم می‌گذارد و همانا خداوند دانا و توانا است.

ارزش فرزند در اسلام تا بدانجا است که حتی کودک مرده، جایگاه و مقامی شامخ نزد خداوند دارد و امام صادق (ع) فرموده است اگر طفلی بمیرد، در برزخ به ابراهیم و ساره سپرده می‌شود تادر دامان آنان تربیت شود و برای آخرت پدر و مادر ذخیره گردد. جایی که طفل مرده این همه برای انسان قیمت دارد، کودک زنده‌ای که بزرگ شود و در نتیجه زحمات والدین با وقار و با ادب و با ایمان گردد، برای انسان چه اندازه قیمت دارد؟ در این رابطه دختر و پسر فرقی ندارد،‌منظور اولاد انسان است.

خداوند در قرآن سوره‌ انفال آیه 28 فرموده است که فرزندان انسان برای انسان آزمایش حقند، اگر انسان در برابر این آزمایش و ابتلا سرفراز بیرون آمد و به وجود فرزندش خوشحال و راضی باشد، در تریبت دینی او بکوشد و وسائل ازدواجش را فراهم کند،‌احترام او را پاس بدارد، در بزرگداشت وجود او و حق او اقدام نماید، به اجری عظیم و ثوابی فوق‌العاده رسیده است. آیه 46 سوره کهف بیانگر این مضمون است که مال و فرزندان زینت زندگی است. کسی که برای تربیت فرزند خود زحمت می‌کشد و او را آشنای با حق و انبیاء و ولایت و قرآن بار می‌آورد، این عمل برای او باقیات صالحاتی بی‌نظیر است.

در این مورد دختر و پسر فرقی ندارد. آیا نسل پاک پیامبر اسلام از یک دختر باقی نماند؟ آیا مریم کبری برای والدینش باقیات صالحات نبود؟ چرا کسی باید تصور کند که فرزند پسر از دختر برتر است؟ آیا فرزند جز بر مبنای اراده خداوند دختر یا پسر می‌شود؟ آیا جائز است که انسان در مورد اراده خداوند قضاوت کند و بر آن خرده بگیرد؟ به پیامبر اسلام، چهار اولاد ذکور به نامهای قاسم،‌طیب، طاهر و ابراهیم عطا شد ولی برای تولد هیچ یک از آنان از جانب خداوند به وی تبریک و تهنیت گفته نشد و آیه‌ای هم در کلام‌الله مجید به مناسبت تولد آنان نازل نگردید. ولی وقتی فاطمه به دنیا آمد سوره کوثر نازل شد و بشارت خیر کثیر و نیکی دائم به پیامبر(ص) داده شد.

کرامت فرزند دختر تا حدی است که مستحب است انسان اگر دختر ندارد، دست نیاز به جانب حق بردارد و از او تقاضای یک دختر کند. رسول اکرم میفرماید: دختران چه خوبند، مهربان و نرمخو، مددکار و کاری، انیس انسان با برکت و علاقهمند به پاکیزگی (وسائل ج 21 ص 362)

نویسنده : جعفر هاشملو
تبلیغات متنی
فروشگاه ساز رایگان فایل - سیستم همکاری در فروش فایل
بدون هیچ گونه سرمایه ای از اینترنت کسب درآمد کنید.
بهترین فرصت برای مدیران وبلاگ و وب سایتها برای کسب درآمد از اینترنت
WwW.PnuBlog.Com
ارسال دیدگاه