امروز سه شنبه 04 آبان 1400
ravanshenasi.cloob24.com
0

اسطوره ماه در اساطیر ملل مختلف، گاه ایزد است و گاه الهه؛ گاه مؤنث است و گاه مذکر و در بسیاری از موارد توأمان دارای ویژگیهای زنانه و حاوی خصلت های مردانه می باشد و از این رو، برای دریافت و توضیح اتحاد اضداد، بستر مناسبی است.

در فرهنگ هندوایرانی، گاو تصویری از ایزدماه است، همین تصور در اوستا هم باقی مانده که ماه از وجود بهمن ساخته شده و زاده " گوشوروان " و از ماه پدید آمده است. رابطه اعتقادی میان ماه و گاو در اکثر فرهنگ های کهن قابل ردیابی است. در داستان ماه پیشانی چندین جنبه از باور به گاو و ماه دیده می شود.

در آیین زرتشتی ماه پاسدار ستوران و حامل نژاد آنان است، تخمه گاو نخستین به ماه انتقال یافته است. در آیین زرتشتی نیز همانند اساطیر ودائی ارواح پاک در گام نخست به ماه میروند و تنها تفاوت میان اسطوره زرتشتی و اساطیر ودائی تبدیل ماه به گردونه مرگ است که ناشی از بدر و محاق است. در افسانه ای دیگر می آید که ماه دلداده خورشید است و همواره می خواهد سحرگاه راه خورشید را ببندد، اما خواب بر او غلبه می کند. سرانجام از ستاره ای می خواهد که وقتی خورشید به او نزدیک می شود ماه را بیدار کند. عاقبت نیمه شبی ستاره، ماه را بیدار می کند و به خورشید می پیوندد. خورشید و ماه کار خود را فراموش می کنند و آن شب بلندترین شب سال می شود. همچنین در مهریشت مهر به ماه تشبیه شده است. همچنین به روایت از بندهش گل نرگس به ماه تعلق دارد. در اوستا مربی گیاه و رستنی نیز خوانده شده است. ارداویراف در سیر آسمان، در دومین گام به کره ماه به مقام هوخت؛ یعنی جایی که گفتار نیک آرام دارد، رسید و در آنجا گروهی از مقدّسین را ملاقات نمود.

در میان نقش های برجسته پلکان های آپادانا صحنه ویژه ای را نیز می توان دید و آن نبرد شیر و گاو است. دریده شدن گاو، که خود مظهر ماه برکت بخشنده است، به دست شیر، یک نماد برکت بخشی است. و چنین است که در آیین مهر، گاو که نماد ماه و زمستان است به دست مهر نمود خورشید و تابستان کشته شده و از تن او نباتات بسیار پدید می آید. در جایی دیگر آمده است که به قول بندهش کره ماه حافظ نطفه ستوران و جانوران است.

باوری عامیانه، دیوانه و صرعی از دیدن ماه نو آشفته می شود و به جستوخیر درمیآید. از این رو، لغت ماهزده در اکثر زبانها به معنی دیوانه است. در ایل ممسنی عقیده دارند اگر کسوف شود از زیادتی گناه مردان و اگر خسوف شود از زیادتی گناه زنان است.
در آیین مانوی سه ایزد نجاتبخش مانوی، نریسه ایزد، عیسای درخشان (که تجلّی پیامبر سوم است) و دوشیزه روشنی در زورق ماه سکنی دارند. در متون ترکی آمده است که عیسای درخشان، در حقیقت با ماه یکی است و وظیفه اش در اینجا هدایت روان هاست. چلیپای سپید (نماد دیگر مانوی) نمایانگر
عیسای نجاتبخش است که در ماه مسکن. از وظایف او بردن روانهای نیکوکار و ذرات نور به زورق ماه و کشتی خورشید و سرانجام بهشت نو است.
ماه در هند باستان در دو نقش «سومه» و «چندره» نمایان می شود. سومه در نقش شوهر خورشید یا «سوریا» ماه یا خدای ماه ظاهر می شود. در "اوپانیشادها" (Upanishad) ماه جایگاه ارواح مردگان است و در این دوره ارواح پس از طی مراحلی مختلف به ماه میروند و در صورت دلبستگی به زندگانی و کردارشان - کردار دَم مرگ - بار دیگر به زمین باز می گردند.

هلال ماه مؤنث است و شاه بانوی قمری آسمان محسوب می گردد. پارهای از هندوان باور دارند هنگامی که خدایان نوبت به نوبت آب حیات موجود در ماه را می آشامند، از قرص ماه، اندکاندک کاسته می شود. پس از آن به انتظار می نشینند تا خورشید دوباره آن را با آب حیات پر کند.

در چین خورشید و ماه مظهر کامل " یانگ " و " یین " (Yang & Yin) هستند. در این اسطوره ها «یونی» ایزدبانوی ماه بوده و ذات ماه از یین (عنصر مادینه و سرد جهان) و تنش یکپارچه از آب است. در چین جشن ماه به زنان و کودکان اختصاص دارد در سینه ماه خرگوش یا غوکی آشیان دارد. و این از آنجاست که خرگوش در چین نماد تزویر و ریا است؛ خاستگاه این اندیشه این اسطوره است که: وقتی «یی» کماندار آسمانی نُه خورشید آسمانی را شکار کرد خدایان او را به پاداش معجون جاودانگی دادند و زن او «هنگ - او» یا «چنگ - او» معجون را از شوهرش دزدید و به ماه گریخت و در آنجا مورد حمایت خرگوش قرار گرفت.

تسوکیومی ( Tsukuyomi) یا خدای ماه، در اساطیر ژاپن و مذهب شینتو ( Shinto) خدایی است که جنسیت آن مشخص نیست، اما اغلب او را مذکر فرض می کنند. تسوکیومی زمانی خلق شد که ایزاناگی ( Izanagi) چشم راست خود را می شست. گرچه در داستانی دیگر، تسوکیومی از آینه ساخته شده از روی سفید در دست راست ایزاناگی خلق شد. زمانی که تسوکیومی اوکه - موچی ( Uke Mochi)، الهه غذا را کشت، آماتراسو را خشمگین کرد. بنابراین، آماتراسو برای همیشه حرکت در سمت مخالف برادرش در آسمان را انتخاب کرد. به همین دلیل است که بین شب و روز تفاوت به وجود آمد.
در اسطوره ژاپنی دیگر «اِئی» خدای ماه است که اوکه موچی (خدابانوی تغذیه) را به قتل می رساند. می گویند تن اوکه - موچی بعد از مرگ نیز وظایف خود را به نیکی انجام داد و چنین بود که از سر او اسبان و گاوها، از ابروانش کرم ابریشم، از پیشانیش ارزن و از معده او برنج پدید آمد.

در سومر و اَکَّد و بعد در بابل و آشور، «سین» خدای ماه پیرمردی است و زن او «نینگوال» نام دارد. با ریش انبوه و بلند که شبها با نور خود بدکاران را نشان می دهد و هم اوست که بعدها به دستور "مردوک" زمان را اندازه می گیرد. او فرزانه بزرگی است که آخر هر ماه خدایان با او به مشورت می نشینند.

در اسطوره های کنعان و فنیقیه، ازدواج خدای ماه «یره» (Yerah) و زن او «نیکال» ( Nikal)، مانند مراسم ازدواج اعراب کهن و روستاییان عرب امروز است. پدر عروس - پادشاه سومر برای رضایت دادن به این ازدواج هدایای بسیاری از ماه دریافت می کند و ازدواج در پایان ماه نو انجام می گیرد.

ماه در اساطیر مصر نام های گوناگون دارد، از آن جمله است «خونوس» و «تحوت» ( Thoth) پیرمردی است سخنور و حامی هنرمندان، که با تن آدمی و سر لک لک نمایان می شود و در یکی از اسطوره ها چون سگ و سری چون سر میمون دارد. و در آخرین اسطوره ها پسر «را» است که 1716 سال بر زمین فرمان راند و بعد به آسمان و قلمرو «را» رفت. در روزگار مفرغ، خورشید چشم راست عقابی به نام «هور» است که تن آدمی و سر عقاب دارد، و ماه هم چشم چپ اوست.

در اسطوره داهومی ماه "ماوو" نامیده می شود که زنی زیبا و مادری فرزانه«است، مردان شب ها در هوایی خنک و زیر نور ملایم ماه خود را با قصه گفتن و رقصیدن سرگرم می سازند. سردی نشانه کهنسالی و خردمندی است. در این سرزمین گاه "نیامه"، خدای مقتدر، در نقش ماه نمایان می شود.

در افسانه بوشمن های جنوب، ماه برای آفریدگان خود، یعنی آدمیان، توسط» شپش «پیام می فرستد که در مردن چون او باشند، که روز می میرد و شب زنده می شود، با این تفاوت که مردمان شب بمیرند و روز زنده شوند، و شپش پیام را به خرگوش تندپا می دهد تا به آدمیان برساند، و خرگوش نمی تواند پیام را برساند و آدمیان از آن زمان وقتی می میرند دیگر زنده نمی شوند، و هم بدین دلیل ماه با چوب به لب خرگوش میزند و از آن زمان به بعد لب خرگوش شکاف برداشته و گوشت او حرام شده است.

افسانه در میان قبیله لوریای کشور کنیا، در آغاز ماه از خورشید درخشانتر بود. خورشید به برادر خود ماه حسادت می کرد. سرانجام میان آن دو نزاعی درگرفت که در این گیرودار ماه به مانداب پر گِلولایی افتاد و از نور او کاسته شد. از آن زمان خورشید، روزها، برای درستکاران، و ماه، شبها، برای بدکاران نورافشانی می کنند. و این به دلیل رحمت آوردن ماه بر خورشید است.

سرخپوستان اورینوکو، به هنگام گرفتن ماه آتش میافروزند و آن را در زمین چال می کنند تا آتش در جهان نابود نشود.

در بین ازتک ها، کویول شاوکی (Coyolxāuhqui)، ایزدبانوی ماه، تاریکی و شب، یک شعبده باز قدرتمند بود و خواهر و برادران خود را در حمله به مادرشان هدایت کرد. خواهر ناتنی خود را پس از تولد به قتل رسانید و بدن پارهپاره خواهر را، در پای تپه کواتپک انداخت. نمادهای بسیاری در نقش وی دیده می شود: گوشواره به شکل پرتوهای خورشید، پنجه های عقاب، مارهای به هم تنیده، جمجمه مرده در کمربند و اشک های خون آلود.

ماه درفرهنگ بومیان استرالیا همیشه مرد و خورشید پیوسته زن است.

در افسانه قوم تانگاروا (Tangaroa)، دو مرد بر سر تصاحب نوزادی ستیزه می کنند. سرانجام آن را دو نیم می کنند، و هر دو نیمه را به آسمان پرتاب می کنند. نیمه ای را که بی درنگ پس از دو تکه شدن نوزاد که هنوز در تنش خون بود، به آسمان پرتاب کردند خورشید شد، و آن نیمه دیگر را که دیرتر پرتاب کردند، و خون در تن او خشکیده بود، ماه را پدید آورد.

در افسانه قوم ارونتا (Arunta)؛ ماه مردی است که در گذشتهای دور در زمین میزیسته، و هنگامی که مرد به هیئتی دیگر دوباره زنده شد، پس از مرگ به هیئت ماه درآمد و به آسمان رفت. هم به این دلیل است که ماه میمیرد و زنده می شود.

در افسانه قوم میندانو (Mindanao)، ماه و خورشید زن و شوهری هستند که از هم جدا شده اند، و ستارگان بچه های مرده آنها هستند که پس از جدا شدن آن دو از یکدیگر از بی سرپرستی مرده اند.

در افسانه های یونان سه شکل برای آرتمیس به عنوان خدابانوی شکار و ماه تصویر شده است که عبارت اند از: سِلِن (Selene) در قلمرو بهشت، آرتمیس روی زمین، و هکات در عالم پررمز و راز جهان زیرین «سلنه» که خواهر» هلیوس «(Helios) است، الهه ماه به شمار میرود و روشنایی شب از تاج او است. ارابه او را تنها اسب یا استری، و گاه ورزایی درخشان می کشد.

در اسطوره دیگری، در یکی از شبهایی که «ادیمیون» خسته از شکار روزانه در کوه به خواب رفته است» سلن «که به عشق بازیهای بیشمارش مشهور بود، او را می بوسد» زئوس «ادیمیون را به خوابی جاودانه فرو میبرد، و هم از آن زمان است که» سلن «هر شب در آسمان نمایان می شود تا جهان خفتگان و مردگان را روشن کند.

آرتمیس؛ خدابانوی شکار و ماه و خواهر دوقلوی آپولو، خدای خورشید، است. به عنوان خدابانوی حیوانات وحشی تداعی کننده ویژگی های بسیاری از حیوانات رام نشده است. گوزن، خرگوش صحرایی و بلدرچین نماد گریزپایی او، شیر ماده نشان شکوه و لیاقت او در مقام شکارچی و گراز وحشی بیان جنبه ویرانگرش است. او خدابانوی زایمان و تولد نیز به شمار می آمد. در اساطیر آمده آرتمیس به کسانی که از او کمک می طلبیدند بی دریغ یاری می رساند و در تنبیه آنانی که او را میرنجاندند شتاب می ورزید. آرتمیس باکرگی جاودانه و قدرت گزینش را از زئوس گرفته بود. او به عنوان خدابانوی باکره بیانگر کمال در خود و استقلال شخصیت است. آرتمیس فقط یک بار عاشق شد و محبوب او "اوریون" شکارچی بود. در افسانهای آمده آرتمیس به تحریک آپولو که دل خوشی از اریون نداشت برای اثبات قدرت خود تیری انداخت که نشانهاش بدون آنکه خودش بخواهد اوریون بود. در حقیقت او تنها مرد محبوبش را قربانی طبیعت رقابت جوی خود نمود.

در افسانه ای دیگر اینگونه آمده که: آرتمیس با نیروی اشراقی اش از اوریون حمایت می کرد، اما شکارچی سربه هوا تر از آن بود که قدر عشق آرتمیس را بداند. آرتمیس خشمگین از بی وفایی ها و لاف زدن های شکارچی به انتقام می اندیشد. آپولون برادر آرتمیس برای انتقام عقرب غول پیکری را می فرستد تا به شکارچی حمله ور شود. آپولون همچنین به احترام عشق آرتمیس شکارچی مرده را در آسمان جای داد تا برای همیشه در تعقیب پلیادس 3 }هفت خواهر که پدرشان اطلس و مادرشان پلیون بود و شکارچی عاشق کوچکترین آنها شده بود.{ باشد در حالیکه صورت فلکی عقرب نیز در تعقیب خود اوست.

در جایی دیگر آمده است وقتی آرتمیس بعداً متوجه کارش شد بدن شکارچی را به شکل ستارگانی درآورده و در آسمان مینهد. غم و اندوهی را که آرتمیس احساس کرد توضیحی است بر اینکه چرا چهره ماه در شب آنقدر محزون به نظر می آید.

اسطوره ماه، در اساطیر ملل مختلف گاه مؤنث است و گاه مذکر و در بسیاری از موارد توأمان؛ یعنی دارای ویژگیهای زنانه و حاوی خصلتهای مردانه می باشد و از این رو، برای دریافت و توضیح اتحاد اضداد، بستر مناسبی هستند، حتی جایی که ماه به عنوان ایزدبانو یا الهه ویژگی های آنیموس را دارا نیست، خورشید را به عنوان عنصر نرینه به همراه دارد. در حقیقت سرشت دوگانه ماه در یگانگی کهن الگوهای آنیما و آنیموس به وحدت رسیده است.

نویسنده : جعفر هاشملو
تبلیغات متنی
فروشگاه ساز رایگان فایل - سیستم همکاری در فروش فایل
بدون هیچ گونه سرمایه ای از اینترنت کسب درآمد کنید.
بهترین فرصت برای مدیران وبلاگ و وب سایتها برای کسب درآمد از اینترنت
WwW.PnuBlog.Com
ارسال دیدگاه