امروز دوشنبه 08 آذر 1400 ravanshenasi.cloob24.com
0

ادبیات کثیری حول محور رفتار شهروندی سازمانی وجود دارد که در آن ها به مفهوم سازی های متعددی از رفتار شهروندی سازمانی پرداخته شده و این خود، موجب سردرگمی در فهم اصطلاح مذکور شده است (راوب، 2008) به زعم توجه فزاینده صاحب نظران به سازه رفتار شهروندی سازمانی، بین آنان در خصوص ابعاد مفهوم فوق اجماع نظر کامل وجود نداشته و مانند بسیاری دیگر از سازه های سازمانی، سازه رفتار شهروندی سازمانی نیز ابعادی چندگانه یافته است.

پژوهش های اولیه در خصوص سازه رفتار شهروندی سازمانی، نوع دوستی و تابعیت کلی از سازمان را رفتاری سودبخش برای سازمان تعریف کرده بودند. اسمیت و همکاران (به نقل از کاتلین، 2006) نوع دوستی را کمک به فرد خاص می دانند که به طور غیرمستقیم به سازمان سود می رساند به علاوه تابعیت کلی از سازمان را نیز نمایانگر رفتاری دانسته اند که بیشتر غیرشخصی بوده و نشان دهنده تابعیت فرد از هنجارهای سازمانی است.

بنابراین رفتارهایی که برای کارمند خوب تعریف شده، زمینه هایی چون؛ پیروی از قوانین، مقررات و رویه های سازمانی حتی در شرایط عدم حضور کنترل کننده رسمی را شامل می شود.

در تقسیم بندی دیگر؛ پژوهشگران در تبیین ماهیت و ابعاد رفتار شهروندی سازمانی بر دو بعد؛ OCB-I شامل؛ رفتارهای شهروندی متمرکز بر افراد در درون سازمان (سود بخشیدن به افراد درون سازمان) و OCB-O شامل؛ رفتارهای شهروندی متمرکز بر سازمان جهت سود رساندن به کل آن، متمرکز شده و مقصود آنها از رفتار شهروندی سازمانی انجام وظایفی است که الزامی نبوده ولی انجام آنها عملکرد سازمان را بهبود می بخشد (ویلیامز و آندرسون، 2007).

مدل سه بعدی رفتار شهروندی سازمانی در پژوهش های بورمن و همکاران (2001)، بورمن و کولمن (2000) پدیدار شده است. در این مدل، رفتار شهروندی سازمانی از سه بعد؛ رفتار شهروندی میان فردی، رفتار شهروندی سازمانی و رفتار شهروندی شغلی تشکیل شده است (بیکتون و همکاران،2008).

رفتار شهروندی میان فردی به رفتارهایی اطلاق می شود که از اعضای سازمان حمایت و به آنها کمک می کند تا از طریق تلاش های همکارانه و تسهیلگرانه فراتر از انتظار خود را توسعه دهند.

رفتار شهروندی سازمانی نیز به عنوان رفتاری که نشان دهنده ی تعهد نسبت به سازمان از طریق؛ تابعیت، وفاداری، پیروی از قوانین سازمانی و غیره می باشد، تعریف شده است و نهایتا رفتار شهروندی شغلی نیز تلاش های اضافی فراتر از ملزومات شغلی را شامل می شود (کولمن و بورمن، 2005).

پودساکف و همکاران (2000) در پژوهش خود، راجع به ادبیات رفتار شهروندی سازمانی تقریبا سی نوع رفتار شهروندی را شناسایی و انواع مختلف آن را در هفت دسته؛ رفتارهای کمک کننده، جوانمردی، وفاداری سازمانی، اطاعت سازمانی، ابتکارات فردی، فضیلت مدنی و توسعه شخصی طبقه بندی نموده اند.

اسپکتور و فوکس (2002) رفتار شهروندی سازمانی را به دو طبقه؛ تسهیل بین فردی و از خود گذشتگی شغلی تقسیم کرده اند.

تسهیل بین فردی شامل؛ رفتارهای بین فردی هدفمندی است که به موفقیت کلی سازمان کمک می کند و در برگیرنده مجموعه ای از فعالیت های سنجیده و منطقی است که به بهبود روحیه، تشویق همکاران، برداشتن موانع برای اجرای وظایف و کمک به همکاران در انجام وظایف شغلی، کمک می دهد.

تسهیل بین فردی شامل مواردی چون؛ تحسین همکاران هنگام کسب موفقیت، حمایت و روحیه دادن به همکاران دارای مشکلات شخصی، گفتگو با همکاران، بیان جملات مثبت در مورد کارمندان به منظور رشد احساس مثبت نسبت به خود و گروه و بروز رفتار عادلانه می باشد.

از خود گذشتگی شغلی نیز شامل رفتارهای منضبط از جمله؛ دنبال کردن قوانین، سخت کار کردن و خلاقیت برای حل مشکلات کاری می باشد. از خود گذشتگی، مبنای انگیزش شغلی است و کارمندان را تشویق می نماید تا اعمالی را انجام دهند که به نفع سازمان باشد. نمونه هایی از رفتار فوق شامل؛ توجه به جزئیات مهم، تمرین نظم، خویشتنداری شخصی و خلاقیت برای حل مشکلات کاری است.

فارح و همکاران ابعاد رفتار شهروندی سازمانی را در قالب؛ آداب اجتماعی، نوع دوستی، وجدان کاری، هماهنگی میان فردی و حفاظت از منابع سازمانی مورد بررسی قرار داده اند همچنین گراهام (1991) در ادبیات رفتار شهروندی سازمانی به سه بعد؛ اطاعت، وفاداری و مشارکت اشاره کرده است.

نت میر (1997) رفتار شهروندی سازمانی را در چهار بعد؛ جوانمردی، آداب اجتماعی، وجدان کاری و نوع دوستی تقسیم بندی نموده است (کاسترو و همکاران به نقل از مقیمی،1384).

به زعم فارح و همکاران (2004) عمدترین ابعاد رفتار شهروندی سازمانی شامل؛ نوع دوستی، وظیفه شناسی، روحیه جوانمردی، ادب و مهربانی، فضیلت مدنی، مشارکت وظیفه ای، مشارکت دفاعی و وفاداری سازمانی می باشد.

در تقسیم بندی دیگر، مارکوزی (به نقل از کوهن و ویگودا،2000) رفتار شهروندی سازمانی را در دو بعد؛ یاری و کمک مثبت و فعال و نیز اجتناب از رفتارهایی که به همکاران و سازمان لطمه وارد می کند، تقسیم بندی نموده است.

کاربردی ترین دسته بندی از ابعاد رفتار شهروندی سازمانی متعلق به اورگان (1988) می باشد. اورگان رفتار شهروندی سازمانی را شامل ابعادی چون؛ نوع دوستی، آداب اجتماعی، وجدان کاری، نزاکت و جوانمردی دانسته است.

بر این اساس و در مجموع می توان اذعان داشت؛ عمده ترین ابعاد رفتار شهروندی سازمانی شامل؛ جوانمردی، نوع دوستی، وجدان کاری (وظیفه شناسی)، آداب اجتماعی و نزاکت سازمانی می باشند.

1- جوانمردی

جوانمردی تحت عنوان، توانایی کارمند در انطباق خود با سختی ها و ناسازگاریهای محیط کار بدون اعتراض یا شکایت شفاهی و رسمی، تعریف شده است (کرنودل،2007).

کارکنان با توسعه جوانمردی قادر خواهند بود، سختی های محیط کار را بدون شکایت و اعتراض تحمل نمایند. اگر سازمان سیاست جدیدی در زمینه حضور در محل کار، اتخاذ کند که کارکنان آن را دوست نداشته باشند، آنها با نشان دادن جوانمردی از شکوه کردن و کنایه در هنگام کار، پرهیز می کنند (نام،2003).

این بعد از رفتار شهروندی سازمانی مخصوصا برای مدیران مفید است از این، جهت که با نمایش جوانمردی از جانب زیردستان، آنها دیگر مجبور نیستند، وقت زیادی را به پاسخ شکایات زیردستان اختصاص دهند (ریچ1999) زیرا دیدگاه کارکنان مبتنی بر عدم شکایت از مشکلات و مسائل پیش آمده در محیط کاری سازمان است (بل و منگو 2002).

عدم ابراز شکوه و نداشتن گلایه های جزئی، عدم عیب جویی و ایراد نگرفتن از آن چه در سازمان در حال انجام است، عدم ابراز رنجش و دل خوری نسبت به هر گونه تغییر مورد صلاحدید مدیریت و این که فرد تنها به مشکلات کاری خود نیندیشده و سازمان و دیگران را نیز مد نظر داشته باشد، همگی جلوه هایی از جوانمردی کارکنان هستند.

اورگان(1988) جوانمردی را به عنوان شکیبایی کردن بدون هرگونه شکایت در موقعیتهای نامطلوب، توصیف کرده است. جوانمردی، نشان دادن تحمل و گذشت در شرایط غیر ایده ال سازمانی بدون اظهار شکایت و ناراحتی است.

2- نوع دوستی

نوع دوستی کمک به همکاران برای تکمیل کارها در شرایط غیر معمول سازمانی می باشد (جرج و رینو، 2006) کمک به افرادی که حجم کاری سنگین دارند، کمک به افرادی که غایب بوده اند و کمک به تطبیق یافتن افراد تازه وارد با محیط و شرایط جدید کار اگر که الزامی نباشد، می توانند، نشان دهنده نوع دوستی فرد باشند.

از نوع دوستی به عنوان رفتار مفید و مثبت یاد می شود. نوع دوستی شامل؛ رفتارهایی است که کارکنان به طور مستقیم یا غیرمستقیم به کارمندان دیگر در حل مسائل کمک می کنند. درک و مشاهده مزایای این بعد از رفتار شهروندی سازمانی آسان است.

کارکنان به جای شکایت به مدیر در خصوص مشکلات شغلی خود، به همدیگر در انجام وظایف شغلی کمک می کنند همچنین کارکنان سعی می کنند، مدیر متوجه نشود که آنها در انجام وظایف شغلی خود چه اندازه به کمک یکدیگر احتیاج دارند زیرا این امر می تواند ارزیابی عملکرد آنها را تحت تاثیر قرار دهد (بل و منگو، 2002).

نوع دوستی به رفتارهای مفید و سودبخشی از قبیل؛ ایجاد همدلی و دلسوزی میان همکاران اشاره دارد که به شکل مستقیم و یا غیرمستقیم به کارکنانی که دارای مشکلات کاری هستند، کمک می شود. همانند کسانی که به کارکنان با مهارت کم یاری می دهند البته برخی صاحب نظران رفتار شهروندی سازمانی مانند پودساکف، ابعاد نوع دوستی و وظیفه شناسی را در یک طبقه قرار داده و از آنها به عنوان، رفتارهای کمکی نام می برند (پودساکف و همکاران، 2003).

3- وجدان کاری

به انجام رفتارهایی از طرف کارمند در جهت انجام مطلوب وظایف سازمانی در سطحی فراتر از ملزومات تعیین شده شغلی یا آنچه از او انتظار میرود، اطلاق می شود (جرج و رینو، 2006) این که فرد به موقع سرکار حاضر شود، حضورش در محل کار، بالاتر از میانگین بوده و وقتی نمی تواند در محل کار حاضر شود از قبل اطلاع بدهد، از درخواست استراحت و مرخصی های اضافی خودداری نماید، از زمان کاری حداکثر استفاده را ببرد به علاوه از قوانین و مقررات سازمانی حتی در مواقعی که کسی نظاره گر او نیست، پیروی کند، جلوه هایی بارز از وجدانکاری سازمانی می باشند.

اورگان از این بعد رفتار شهروندی سازمانی را اجابت سازمانی نامیده که شامل؛ نهادینه کردن و پیروی شدید از قوانین و رویه های سازمانی است و حتی در مواقعی که ناظری شاهد کارهای کارمند نباشد وی به نحو مطلوب به وظایف عمل می نماید (پودساکف و همکاران، 2003) کارکنان اجابت سازمانی را از طریق انجام دادن ملزومات رسمی شغل خود به گونه ای بالاتر و یا فراتر از سطح حداقلی لازم در شرح شغل، نشان می دهند. به عنوان نمونه، حضور در محل کار و وقت شناسی همگی نمونه هایی از اجابت سازمانی می باشند (نام، 2003).

اورگان (1988) معتقد است؛ افرادی که دارای رفتار شهروندی سازمانی مترقی هستند در بدترین شرایط و حتی در حالت بیماری و ناتوانی هم به کار خود ادامه می دهند و این نشان دهنده وجدان کاری بسیار بالا در آنها است.

4- آداب اجتماعی

آداب اجتماعی می تواند به عنوان؛ مشارکت در فرایندهای سیاسی سازمان، ابراز عقاید، پرداختن به مسائل کاری در وقت های شخصی، مشارکت در رویدادهای سازمان، حضور در جلسات و مشارکت در مسائل سازمانی و غیره در نظر گرفته شود (کرنودل، 2007).

اورگان بیان می دارد؛ آداب اجتماعی به مسئولیت ها و نقش فعالی که کارکنان به عنوان شهروندی سازمانی در زندگی سیاسی سازمان به عهده می گیرند، مربوط می شود. کارکنان با حضور در جلسات، خواندن اعلامیه های سازمانی، باخبر بودن از تغییرات فراسویی که بر سازمان تاثیر می گذارند و بحث کردن در مورد مسائل کاری در وقت های شخصی، سطح آداب اجتماعی خود را نشان می دهند.

آداب اجتماعی شامل اعمالی است که برای محافظت از سازمان و اعضای آن انجام می شود. گزارش خطر حریق، چک کردن درها و گزارش فعالیت های مشکوک همگی از نمونه های آداب اجتماعی است (جورج و جونز به نقل از نام،2003). این که فرد از بهبود و تغییرات سازمانی باخبر باشد، در جلسات سازمانی نه تنها حضور داشته که مشارکت فعالانه نیز نماید و همواره تصویر بهتری از سازمان خود ارائه دهد، همگی نشان دهنده سطح آداب اجتماعی در کارکنان است.

به زعم مارکوزی و ژان(2004) آداب اجتماعی به مشارکت مسئولانه در زندگی سازمان، اطلاق می گردد و رفتارهایی از قبیل؛ تلاش برای آگاهی کامل و روزمره از مسائل مهم سازمانی، خدمت کردن به انجمن ها و انجام دادن وظایف داوطلبانه را در بر می گیرد.

5 - نزاکت

شامل تمام دوراندیشی هایی است که از طرف فرد به منظور جلوگیری از وقوع مشکلات کاری در ارتباط با دیگر کارکنان (چوچینگ، 2001) و جلوگیری از استرس و تنش (اورگان، 1988؛ بل و منگو، 2002) صورت می گیرد. احترام به حقوق و امتیازهای دیگران، مشورت با کسانی که ممکن است، تحت تاثیر تصمیم یا قدام فرد قرار گیرند و مطلع ساختن دیگران قبل از انجام هر اقدام مهم، همگی می توانند نشان دهنده سطح نزاکت کارکنان باشند. به طور کلی نزاکت، بیان کننده نحوه رفتار افراد با همکاران، سرپرستان و مخاطبان سازمانی است. افرادی که در سازمان با نزاکت و ملاحظه با دیگران رفتار می کنند، دارای رفتار شهروندی سازمانی مترقی تری هستند.

نویسنده : جعفر هاشملو
تبلیغات متنی
فروشگاه ساز رایگان فایل - سیستم همکاری در فروش فایل
بدون هیچ گونه سرمایه ای از اینترنت کسب درآمد کنید.
بهترین فرصت برای مدیران وبلاگ و وب سایتها برای کسب درآمد از اینترنت
WwW.PnuBlog.Com
ارسال دیدگاه