امروز دوشنبه 08 آذر 1400 ravanshenasi.cloob24.com
0

گـوردون آلپـورت (1967ــ 1897)، روانشـناس برجـسته آمریکـایی در گـسترههـای شخصیت و روانشناسی اجتماعی است. وی عمیقاً دیندار بود و گاهی نیز در خصوص نقش دین در زندگی مطالعه می کرد. نظام دارترین بحث های او در این حیطـه در کتـاب کوچکی تحت عنوان فرد و دینش گردآوری شده است.

آلپورت بر آن است کـه احـساسات دینـی نـه مـاهیتی صـرفاً عقلانـی دارنـد و نـه کـاملاً غیر عقلانـی؛ بلکـه بیـشتر تلفیقـی از احـساس و تفکـر منطقـی اسـت. در واقـع دین داری، فلسفه ای از زندگی برای فـرد ارائـه مـی کنـد کـه نـه تنهـا مـاهیتی عقلانـی دارد، بلکـه بـه لحـاظ احـساسی و هیجـانی نیـز ارضـاکننده اسـت. بنـابراین، آلپـورت نتیجه می گیرد که تمـام ادیـان بـزرگ دنیـا نـوعی جهـان بینـی بـرای پیـروان خـود بـه ارمغان مـی آورنـد کـه هـم سـادگی منطقـی دارد و هـم زیبـایی هارمونیـک. آلپـورت، در کتاب نام بـرده بلـوغ دینـی را نیـز مـورد بحـث قـرار داده اسـت.

بـه عنـوان مثـال، اظهار می دارد که ایمـان دینـی بالغانـه، بـه رغـم ماهیـت تقلیـدی و اقتباسـی، خـصلتی پویا دارد. البتـه، بـه زعـم وی همـه دیـن داری هـا از عـدم بلـوغ روانشـناختی ـ یعنـی از مـشکلات جـسمانی، تمـایلات خودمحورانـه، تفـسیرهای کودکانـه و... ــ ریـشه گرفته انـد؛ امـا آلپـورت معتقـد اسـت احـساسات دینـی مـی تواننـد در فرآینـد تحـول خــود بــر چنــین ریــشه هــای نابالغانــهای غلبــه یابنــد و برانگیــزه هــایی کــه از آنهــا سرچشمه گرفته انـد، چیـره شـوند. بـا وقـوع چنـین پدیه ای، «دیـن انگیـزه برتـر» در زنــدگی فــرد مــی شــود. بــه عبــارت دیگــر، احــساسات دینــی بــه یــک کــنش وری خودمختار در چارچوب شخصیت دست می یابند.

آلپورت توضیح می دهد که احساسات دینی بالغانه دارای پیچیدگی و غنای مفهـومی (با مؤلفه های به خوبی تمایز یافته و مشخص) هستند. علاوه بر این، ایمان بالغانه با ثبات اخلاقی ای همراه است که فلسفه جامعی برای زندگی عرضه می کنـد و بـه سـمت یـک الگوی توحید یافته هماهنگ سازمان بندی می شود، و در نهایت باورهـایی راه گـشا را بـه فرد پیشکش می کند. منظور از باورهای راه گشا، فرضیات کارامد در عرصه حیات اسـت که امکان عمل در شرایط مبهم و تردیدآمیز را فراهم می سازد.

بیشتر تحقیقات بعدی آلپورت صرف ساخت پرسش نامه ای بـرای سـنجش دیـنداری بالغانه و نابالغانه گردید. چنین ابزاری امکان بررسی علمی اشـکال متمـایز تعهـد دینـی را فراهم می کند. در راستای چنـین هـدفی، آلپـورت و راس (1967) بـه ابـداع دو مقیـاس جهت گیری دینی پرداختند. مقیاس «دینداری بیرونی» با هدف ارزیابی آنچه آلپورت قـبلاً تحت عنوان دینداری نابالغانه شرح داده بود، طرح ریزی شد. افراد بـا یـک جهـت گیـری دین داری بیرونی، به لحاظ نظری، دارای باورهای دینیای هستند که فقـط اهـدافی ابـزاری دارند. با چنین انگیزهای، دین ابزار ارضای نیازهای اولیه فرد خواهد بود؛ یعنـی، بـه تعبیـر متألهانه دیندار «بیرونی» به سمت خداوند می رود، بدون آنکه خود را فراموش کند.

شواهد جهت گیری دینداری بیرونی احتمالاً زمانی آشکار می شود که فرد بـا چنـین جملاتی موافق باشد: «کلیسا مکان مناسبی برای شـکل گیـری روابـط خـوب اجتمـاعی است»، یا «آنچه دین برای فرد دارد، آرامشی است که هنگام غم، بدبختی و مصیبت بـر فرد حاکم می شود». یا جمله ای نظیر «یکی از دلایلی که عضو کلیسا شده ام، ایـن اسـت که این عضویت به تثبیت فرد در جامعه کمک می کند».

در تمامی این جملات و دیگـر موارد، مقیاس دینداری بیرونی، دین در واقع به صـورت ابـزاری بـرای دسـت یـابی بـه اهداف و ارزش های برتر از دین انگاشته شده است، همچون مقابله بـا مـشکلات و یـا پیشرفت در زندگی. در حقیقت ماهیت یک انگیزه دیـنداری بیرونـی ممکـن اسـت در مواردی چون «اگرچه به دینم معتقدم، اما احساس می کنم چیزهای با اهمیت بیشتری نیز در زندگی وجود دارد» خود را نشان می دهنـد. دیـنداری بیرونـی ابعـاد غیرروحـانی و سکولار زندگی را برای فرد مقدمتر از ابعاد روحانی و الهی آن می گرداند.

مقیاس «دینداری درونی» برای ارزیابی ایمان بالغانه طراحی شـده اسـت. در چنـین جهت گیری ای، دین کنش وری خودمختار و مستقلی می یابد و انگیزه برتر می شود. برای اشخاصی که دارای دین داری درونی هستند، نیازهای غیردینـی هرچقـدر هـم کـه مهـم باشند، اهمیت غایی کمتری دارند. این افراد می کوشند تا آنجاکه ممکن است، این نیازها را با باورها و تکالیف دینی خود هماهنگ سازند. معتقدبودن به یک آیین، فرد را بـرای درونی ساختن و پیروی کامل از آن برمـی انگیـزد. افـراد بـا چنـین انگیـزه ای از دینـشان استفاده نمی کنند؛ بلکه با آن زندگی می کنند.

مقیاس دینداری درونی موادی این چنین دارد: «این برایم مهم اسـت کـه بخـشی از وقتم را در تنهایی به تفکر و تأمل درباره باورهای دینـی خـود بگـذرانم».، یـا «مـن بـا جدیث تلاش می کنم دینم را با تمام رفتارهای زنـدگی ام همـراه کـنم.» و یـا «باورهـای دینی ام در واقع زیربنای اصلی روش من در زندگی هستند». بنابراین، در ایمان درونـی، ابعاد روحانی اولیه می شود و فرد تلاش می کند جنبه های غیرالهی و سکولار زنـدگی را با ایمان خود سازگار کند.

مقالـه آلپـورت و راس، خـط پژوهـشی ای را بـه وجـود آورد کـه در آن برخـی از روانشناسان در صدد برآمدند تا ابزارهای بهتری برای سنجش دین داری بسازند (هوگ، 1972 / گورشو مک فرسول، 1989). از همه مهمتر اینکه بساری از دانـشمندان علـوم رفتاری شروع به استفاده از مقیاس آلپورت و راس، و دیگر مقیـاس هـای مـشابه بـرای تعریف و تشریح همبسته های باورهای دینی بیرونـی و درونـی کردنـد. در ایـن روش، افراد به مقیاس جهت گیری دینی و دیگر پرسش نامـه هـایی کـه بـا هـدف انـدازه گیـری جنبه های دیگری از کنش وری روانشناختی و اجتماعی طراحی شده اند، پاسخ می دهند، سپس پاسخ های داده شده به تمامی پرسش نامه ها تحلیل آماری می شوند تـا همبـستگی این دو انگیزه با سازش یافتگی روانشناختی و یا بازداری آن مشخص شود.

در این مطالعات، دیدگاه آلپورت در خصوص دیـن بـیش و کـم تأییـد شـده اسـت. ادبیات پژوهشی مرتبط در این زمینه بسیار گسترده است و تنها امکان استفاده از نمونه ای از پژوهش هایی که مفهوم سـازی هـای اولیـه آلپـورت را تأییـد کـرده انـد، وجـود دارد. بازبینی های وسیعتر در خصوص این خط پژوهشی در مقالات متعـددی مـنعکس شـده است (از جمله بیتسون و همکاران، 1993 / دونایی، 1985 /هود و همکاران، 1996).

قیـاس دیـنداری بیرونـی، بـه طـور نظـری، ایمـان نابالغانـه را انـدازه می گیـرد و بنابراین، بایـد سـطوح بـالاتری از کـنشوری روانشـناختی ناسـالم را بـه طـور نـسبی پــیش بینــی کنــد. در واقــع، تحقیقــات بــسیاری نــشان داده انــد کــه جهــت گیــری دیـنداری بیرونـی بـا اضـطراب بیـشتر (کـوچتین و همکـاران، 1987)، اقتـدارگرایی (کــائو، 1974) و باورهــای غیرعقلانــی خاصــی (واتــسن، 1988) مــرتبط اســت.

از طـرف دیگـر، انگیـزه دیــنداری بیرونـی بایـد بـا ســطوح پـایین تـری از کــنش وری روانشــناختی ســالم ارتبــاط داشــته باشــد. در واقــع، محققــان بــه ارتبــاط معکــوس مقیــاس دیــنداری بیرونــی بــا پیچیــدگی اســنادی (واتــسن و همکــاران، 1990)، مــسند کنتــرل درونــی (اســتیریکلند و شــافر، 1971)، همــدلی (واتــسن و همکــاران، 1984)، کارآمــدی عقلانــی (بــرگین و همکــاران، 1987)، مــسئولیتپــذیری (کــائو، 1974)، عــزت نفــس (واتــسن و همکــاران، 1985)، و علاقــه اجتمــاعی (پــالوتزین و همکاران، 1978) دست یافته اند (بناکار حقیقی، 1387،ش 8 ص، 91).

نویسنده : جعفر هاشملو
تبلیغات متنی
فروشگاه ساز رایگان فایل - سیستم همکاری در فروش فایل
بدون هیچ گونه سرمایه ای از اینترنت کسب درآمد کنید.
بهترین فرصت برای مدیران وبلاگ و وب سایتها برای کسب درآمد از اینترنت
WwW.PnuBlog.Com
ارسال دیدگاه