امروز سه شنبه 04 آبان 1400
ravanshenasi.cloob24.com
0

مارتین سلیگمن در بیست‌و‌یک‌سالگی وارد آزمایشگاه ریچارد سالومون (Richard L. Solomon)، یکی از دانشمندان نامدار روانشناسی یادگیری، در دانشگاه پنسیلوانیا می‌شود.

سلیگمن چنین تعریف می‌کند که لحظه‌ی ورود او، دانشجویان دور سالومون حلقه زده بودند. همه ناراحت بودند و می‌گفتند که سگ‌ها دیگر حرکت نمی‌کنند. اما سگ‌ها باید چه‌کار می‌کردند که الان دانشجوها را شاکی و ناراضی کرده بودند؟

آن زمان، سالومون، مشغول انجام یکی از آزمایش‌های مرتبط با شرطی سازی کلاسیک (از نوع کارهای ایوان پاولوف) بود.

نتیجه‌ی آزمایش بسیار ساده بود و درست همان‌قدر که همه انتظار دارند جوش آمدن آب در نزدیک صد درجه را ببینند، حق داشتند منتظر باشند تا سگ‌ها به سمت دیگر بپرند.

اما سگ‌ها خود را کف جعبه رها کرده بودند و هیچ حرکتی انجام نمی‌دادند.

سلیگمن می‌گوید من همان موقع در چهره‌ی آن سگ‌ها، درماندگی (Helplessness) را دیدم. اگر چه ده سال طول کشید تا به جامعه‌ی علمی اثبات کنم آنچه دیده‌ام، درماندگی است و این درماندگی، آموخته شده است؛ نه این‌که در ذات آن‌ها بوده باشد.

سلیگمن می‌گوید من وقتی سگ‌ها را دیدم، حس کردم آن قدر در آن مدت، انواع شوک و سوت را تجربه کرده‌اند و در جعبه این‌ سمت و آن سمت رفته‌اند (و احتمالاً بارها در آن آزمایش‌های دانشجویی ترکیب وضعیت و شوک تغییر کرده) که به نتیجه رسیده‌اند: هیچ چیز دست ما نیست.

سگ‌ها در زندگی آزمایشگاهی آموخته بودند که کنترل اوضاع از دست‌‌شان خارج است و هر کاری هم بکنند و هر چقدر این‌جا و آن‌جا بپرند، قرار است دائماً شوک را تجربه کنند.

این حدس، همان نقطه‌ی شروع آزمایش‌های سلیگمن درباره درماندگی آموخته شده است.

حالا بهتر می‌توانیم بفهمیم که منظور سلیگمن از این جمله چه بوده است: «استیو مایر همکار خوبی بود، چون از خانواده‌ی ضعیفی بود و درماندگی را می‌فهمید.»

معنی درماندگی سلیگمن

واژه‌ی درماندگی (معادل Helpless) یکی از کلیدی‌ترین مفاهیمی است که در مدل ذهنی سلیگمن شکل گرفته و سال‌ها درباره‌ی آن مطالعه کرده و نوشته است.

مقاله‌های متعددی هم در این زمینه نوشته و منتشر کرده است و می‌توان گفت حدود نیم قرن به این موضوع فکر کرده و به آن پرداخته است.

فقط کافی است بخش‌های پایانی مقاله او در سال 1972 را بخوانید و ببینید که این موضوع را به پیشگیری به جای درمان ربط داده و توضیح داده که موفقیت‌های بزرگ پزشکی، زمانی بوده که به پیشگیری فکر کرده و نه درمان و این مسئله را به تفصیل توضیح داده است.

جالب این‌جاست که وقتی سرمقاله‌ی او در سال 2000 درباره‌ی روانشناسی مثبت گرا را می‌خوانید، می‌بینید که دوباره همان حرف‌ها را تکرار می‌کند و مشخص است که حداقل ربع قرن، تمام فکر و ذهنش حول این حوزه متمرکز بوده است.

بنابراین وقتی سلیگمن واژه‌ی Helpless را به کار می‌برد، نباید آن را در حد یکی از واژه‌های روزمره در نظر بگیریم.

سلیگمن برای مفهوم درمانده به زندگی پدرش نگاه می‌کند. کسی که حقوق خوانده بوده و دانشجوی برجسته‌ای بوده و فکر می‌کرده قرار است یک جایگاه اجتماعی امن و مطمئن داشته باشد.

اما جنگ بر سراسر جهان سایه افکنده و او باید فقط شغلی پیدا کند که یک درآمد حداقلی برای گذران بسیار ساده‌ی زندگی‌ خانواده‌اش فراهم شود.

درمانده، توصیف پدر سلیگمن است که حس می‌کرده همه چیز از اختیار او خارج است و فقط باید بنشیند و نظاره کند تا شاید اتفاق بهتری بیفتد.

با همین توضیح، با وجودی که در فارسی هر دو اصطلاح ناتوانی آموخته شده و درماندگی آموخته شده به کار می‌رود، شاید درماندگی دقیق‌تر از ناتوانی (disability) باشد.

در زبان سلیگمن، درماندگی یعنی: ادراک کنترل نداشتن بر وضعیت موجود. دقت داشته باشید که کلمه‌ی ادراک در جمله‌ی بالا بسیار کلیدی است. این‌که شما بر وضعیت موجود کنترل دارید یا ندارید، بحث سلیگمن نیست. بحث این است که فکر می‌کنید روی شرایط کنترل دارید یا فکر می‌کنید کنترلی روی شرایط ندارید؟

درماندگی آموخته شده سلیگمن

بنا بر تعریف مارتین سلیگمن (1975) درماندگی آموخته شده عبارت است از اعتقاد بر اینکه نتایج بدست آمده از سوی فرد، مستقل از اعمال انجام شده بوسیله او هستند (کریمی، 1375).

درماندگی آموخته شده مفهوم رایج و با نفوذی در حوزه شخصیت می باشد که معرف منفی ترین حالت خود پنداره است. موجود زنده پس از مواجهۀ با وقایع غیر قابل کنترل یعنی وضعیت هایی که پاسخ های احتمالی او پیامدهای مطلوب را برای رهایی از آن واقعه ایجاد نکنند احساس غیر قابل کنترل بودن امور در او بوجود می آید. این ناتوانی در کنترل محیط موجب احساس درماندگی و سه نقص عمده در زمینه های انگیزشی، شناختی و هیجانی می شود که نتیجه این احساس، درماندگی آموخته شده است (کریمی 1375).

بر اساس نظریه درماندگی آموخته شده افرادی که با وقایع غیر قابل کنترل مواجه می شوند، یاد می گیرند که پاسخ هایشان و پیامدها از یکدیگر مستقل هستند. این یادگیری می تواند به این انتظار که پاسخ ها بیهوه خواهند بود منجر شود، به موقعیت های جدید نیز تعمیم یابد و باعث مداخلی در یادگیری آتی فرد گردد (گاربر و سلیگمن، 1980).

سلیگمن مدعی است که تنها فقدان کنترل تحت شرایط درماندگی آموخته شده نیست که بر تندرستی انسان تأثیر می گذارد. این نیز اهمیت دارد که ما چگونه این فقدان را برای خودمان توجیه می کنیم. او مفهوم سبک تبینی را معرفی کرد و دو نوع گسترده آن را مشخص نمود، یک سبک تبینی خوشبینانه و یک سبک تبینی بدبینانه.

سبک تبینی خوشبینانه می تواند از درماندگی آموخته شده پیشگیری کند. سبک بدبنانه، درماندگی را به تمام جنبه های زندگی گسترش می دهد و می تواند به بیماری جسمانی و افسردگی بیانجامد.

افراد بدبین دربارۀ رویدادهای منفی، تبیین های شخصی، دائمی و فراگیر برای خودشان می کنند. الگوی انتخاب درماندگی آموخته شده مستلزم نسبت دادن شکست به یک علت است. افراد بدبین شکستهای خود را به علتهای درونی، پایدار و کلی نسبت می دهند. افراد خوشبین شکست هایشان را به علتهای بیرونی، ناپایدار و اختصاصی نسبت می دهند (شولتز، شولتز، 1998،ترجمه سید محمدی، 1378).

منتقدان می گویند که بین درماندگی آموخته شده و مفهوم منبع کنترل بیرونی راتر فرق چندانی وجود ندارد. هر دوی آنها مبین این اندیشه هستند که برخی از افراد معتقدند برای تأثیر گذرای برزندگیشان کار چندانی نمی توانند انجام دهند و از این رو، دست از تلاش بر می دارند.

سلیگمن پذیرفت که این دو مفهوم با یکدیگر همپوشی دارند، ولی در عین حال، فرق مهمی را بین آنها می بیند: تفاوت این است که منبع کنترل عقیده ای درباره ماهیت تقویت است، یعنی درباره پاداشها و تنبیه ها در زندگی. انتسا بهای علت و معلولی، قضاوتهایی درباره علتها و رویدادها هستند. اگر چه این دو به هم مربوطند ولی یکی نیستند (همان منبع).

از نظر سلیگمن (1993) عوامل ایجاد کننده درماندگی آموخته شده در افراد عبارتند از:

1- والدین بدبین که دارای سبک تبینی بدبینانه هستند.

2- خشونت همسالان

3- محیط مدرسه سختگیر و خشن و تجربیان منفی

4- نژاد و فقر (همان منبع).

نویسنده : جعفر هاشملو
تبلیغات متنی
فروشگاه ساز رایگان فایل - سیستم همکاری در فروش فایل
بدون هیچ گونه سرمایه ای از اینترنت کسب درآمد کنید.
بهترین فرصت برای مدیران وبلاگ و وب سایتها برای کسب درآمد از اینترنت
WwW.PnuBlog.Com
ارسال دیدگاه