امروز دوشنبه 08 آذر 1400 ravanshenasi.cloob24.com
0

عزت‌نفس برگردان مفهوم Self steem می‌باشد که از دو واژه عزت‌ و نفس تشکیل شده که در ادبیات فارسی معنای عزیزشدن، گرامی‌شدن، ارجمند و ارجمندی را به عزت و معانی جان و تن شصیت انسان و حقیقت هر چیز را به نفس اختصاص داده‌اند.
معانی متفاوتی برای عبارت self steem بکار رفته که از جمله آنها عبارتند از: صیانت‌ذات، متانت‌طبع، حرمت نفس، ارزیابی مثبت از خود احساس خود ارزشمندی و عزت‌نفس و برای عبارت self cincept معانی مفهوم خود، مفهوم فردی، خودباوری، خودپنداره استفاده شده است (دری. 1375).
تعاریف متعددی نیز از عزت نفس بعمل آمده که علیرغم تفاوت‌هایی که میان آنها مشاهده می‌شود اغلب به هم نزدیک بوده و مشابه هم می‌باشند و راجرز از جمله کسانی است که به تعریف عزت‌نفس پرداخته، و معتقد است که عزت‌نفس عبارت است از: ارزیابی مداوم شخص نسبت به ارزشمندی خویشتن خود (راجرز، 1951، نقل از شاملو 1368).
کوپر اسمیت عزت‌نفس را این گونه تعریف می‌کند: میزان اعتماد به خود، مصمم بودن، رضایت از رابطه خانواده، دوستان، معلمان، مشهور بودن، توانایی مراقبت از خود، باور به ارزشمندی خود، ابراز و اظهار نمودن خود (کوپر اسمیت، 1967، نقل از دری).
رابسون عزت‌نفس را عبارت می‌داند از حس رضامندی و خویشتن‌پذیری که از ارزیابی خود درباره ارزشمندی، قدر و منزلت، جذابیت، شایستگی، کفایت و توانایی جهت ارضای تمایلات و خواسته‌های فرد منتج می‌شود (رابسون، 1985، نقل از عرب، 1373).
عزت‌نفس ارزیابی اطلاعات تشکیل‌دهنده خودپنداره است و از احساسات فرد در مورد تمام وجودش ناشی می‌شود (الیس پوپ و همکاران، 1988، ترجمه تجلی).

ساندفرد و فرانک (1956) عزت‌نفس را عبارت از مقدار ارزشی می‌دانند که ما به خودمان نسبت می‌دهیم این جنبه از خود (self) نیز همانند جنبه‌های دیگر آن از طریق تعاملات با دیگران اکتساب می‌گردد، به نظر این محققان عزت‌نفس انعکاسی است از اینکه دیگران چه نظری نسبت به ما دارند به عبارت دیگر عزت‌نفس، مقدار ارزشی است که ما فکر می‌کنیم دیگران برای ما بعنوان شخص قائل هستند (نقل از عرب،1373).
علیرغم تعاریف متعددی که از عزت‌نفس بعمل آمده می‌توان یک عامل مشترک را در میان همه آنها پیداکرد و آن جنبه ارزشی است که در مورد «خود» بیان می‌شود، البته باید توجه نمود که حتماً عزت‌نفس را از خودپنداره متمایز نمود زیرا خودپنداره مجموعه‌ای از مفاهیمی است که فرد برای توصیف خویش از آنها استفاده می‌کند. این در حالی است که مشابهت چشمگیری بین این دو وجود دارد ولی آنها یکی نیستند.

چرا که خودپنداره بر مجموعه‌ای از عقاید که بیشتر بر مبنای توصیف است تا قضاوت تعریف می‌شود که ممکن است بعضی از بخش‌های آن خوب یا بد تلقی شود و برخی از بخش‌های آن نه خوب و نه بد تلقی شود. اینکه کسی موی سرسیاه و صدای نرمی دارد، بخشی از خودپنداره می‌باشد و این ویژگی‌ها نه خوب هستند و نه بد، اما عزت‌نفس به ارزیابی‌ها و قضاوت‌هایی که شخص درباره خصوصیات خود دارد مبتنی می‌باشد.
می‌‌توان عزت‌نفس را به عنوان میزان ارزشی که ما برای خود قائل می‌شویم در نظر گرفت و مطالعات حاکی از آن است که آگاهی یا برداشت ما از خود بیشتر ناشی از تجربه‌های اجتماعی ماست و حالا که از عزت‌‌نفس بعنوان میزان ارزش تلقی شد پس بنابراین می‌تواند در نزد افراد مختلف مقادیر متفاوتی را بخود بگیرد و لذا عده‌ای از میزان بالای عزت‌نفس برخوردار خواهند شد و در مقابل گروهی هم از میزان پایینی از عزت‌‌نفس برخوردار خواهند شد یعنی عزت‌نفس ضعیف و کمی خواهند داشت عزت‌نفس قوی یا بالا بعنوان دید«سالم» در مورد خود در نظر گرفته می‌شود، یعنی فردی که دارای عزت‌نفس مثبت و خوبی است خود را به شیوه‌ای مثبت ارزیابی می‌کند و در مورد نقاط قوّت خود احساس خوبی دارد و واقع‌بینانه کمبودهای خود را در نظر می‌گیرد و فرد دارای عزت‌نفس پایین غالباً «نگرش به خود» مثبت کاذبی را نسبت به جهان نشان می‌دهد و به صورت ناامیدانه تلاش می‌کند تا به دیگران و به خود بقبولاند که فرد با کفایتی است و اساساً فردی است که دلایل اندکی برای به خود بالیدن پیدا می‌کند (الیس پوپ. همکاران، ترجمه تجلی، 1374).
اغلب نظریه‌پردازان بر این باورند که عزت‌نفس ویژگی دیرپای شخصیّت است و اشاره به برخی سطوح کلی و مراحل «خودسنجی» و «حرمت‌نفس» دارند. به بیان دیگر عزت‌نفس درکی است که فرد از خود دارد اما این درک با قضاوت‌های ارزشی همراه است و دربرگیرنده میزانی از حرمت و خویشتن‌پذیری می‌باشد و بنابراین حس ذهنی و درپایی از پذیرش خود است.
تحقیقات مستندی که در مورد رابطه بین عزت‌نفس و خودپنداره انجام گرفته مبرهن ساخته افرادی که از خودپنداره منفی برخوردارند از عزت‌نفس پایینی برخوردارند، جنبه دیگری برای مفهوم خود وجود دارد و آن احساس‌های کودکان یا ارزیابی‌های‌ آنان در مورد کیفیّت‌هایی است که از خود ادراک می‌کنند. این جنبه از خویشتن‌ عزت‌نفس خوانده می‌شود و کودکان دارای عزت‌نفس بالا معمولاً احساس می‌کنند که کاملاً در مورد خصیصه‌های ادراک شده خود مثبت هستند حال آنکه کودکان دارای عزت‌نفس پایین خویش را در پرتویی که کمتر مساعد است در نظر می‌گیرند (شافر، 1989، نقل از عرفانی، 1374).
عزت‌نفس ممکن است به چندین حیطه و حوزه تقسیم شود. به نحوی که حتی در نزد افراد می‌توان براساس شدت و ضعف آنها را از هم تفکیک نمود که هر یک از مسائل ویژه مربوط به همان حیطه ناشی می‌شوند و اغلب هم در زندگی نقش‌های مهمی را ایفا می‌کنند. حال هر یک از جنبه‌های عزت‌نفس«بالا» یا‌«پایین» در زمینه‌های مختلف وزین‌تر باشد فرد را بطرف یک عزت‌نفس کلی بالا یا پایین رهنمون می‌شود. برای مثال کودکی که ممکن است در زمینه‌های ورزشی، دوستی، علایق و تحصیل خود را ارزیابی کند، عزت‌نفس کلی وی به میزان اهمیّتی بستگی دارد که برای هر یک از اجزاء قائل است. اساساً اگر برای زمینه‌های ارزش قائل باشد که در موردشان احساس خوبی دارد احترام بخود(عزت‌نفس) کلی وی مثبت خواهد شد در حالی که بی‌ارزش دانستن آن زمینه‌ها باعث می‌شود که خود را در کل به صورت منفی درک کند.
حال لازم است که زمینه‌های مطرح در مبحث عزت‌نفس را مورد بررسی قرار داد و در این خصوص می‌توان به پنج حوزه اشاره نمود که عبارتند از:
الف- زمینه اجتماعی: احساس فرد را در مورد خودش بعنوان دوست دیگران شامل می‌شود، اینکه آیا سایر افراد او را دوست دارند و به عقایدش احترام می‌گذارند و او را در فعالیّت‌های خودشان شرکت می‌دهند؟ کودکی که نیازهای اجتماعی او ارضاء شده باشد از این جنبه خود احساس رضایت خواهد کرد.
ب- زمینه تحصیلی: به ارزیابی فرد از خود به عنوان دانش‌آموز مربوط می‌شود. این امر تنها ارزیابی ساده‌ای از توانایی و موفقیّت تحصیلی نیست، کودک اگر به تمام معیارهای موفقیّت تحصیلی دست یابد احترام بخود (عزت‌نفس) او مثبت خواهد بود.
ج- زمینه خانوادگی: احساسات ادراک (افراد) را بعنوان عضوی از خانواده منعکس می‌کند کودکی که احساس می‌کند عضو باارزشی از خانواده خود است، وظیفه خود را به نحواحسن انجام می‌دهد و به لحاظ محبّت و احترامی که از والدین، برادران و خواهرانش دریافت می‌کند احساس امنیّت کرده و احترام به خود (عزت‌نفس) مثبتی در این زمینه پیدا می‌کند.
د- تصویر بدنی: ترکیبی از ظاهر جسمانی و قابلیت‌های بدنی است. احترام به خود کودک در این زمینه براساس رضایت خاطر او از این امر که بدنش چگونه به نظر می‌رسد و عمل می‌کند نوعاً دختران بیشتر نگران ظاهر خود هستند و پسرها نگران توانایی ورزشی البته این امر در مورد تمام بچه‌ها صدق نمی‌کند.
ه- عزت‌نفس کلی: ارزیابی جامع‌تری از خود است، همان‌گونه که قبلاً دیدیم، براساس ارزیابی کودک از اکثر خصوصیات خودش قرار دارد. عزت‌نفس کلی در احساساتی از قبیل اینکه«من فرد خوبی هستم» یا اینکه«من اکثر خصوصیات خودم را دوست دارم» جلوه‌گر می‌شود(الیس پوپ و همکاران، 1988، ترجمه تجلی).

نویسنده : جعفر هاشملو
تبلیغات متنی
فروشگاه ساز رایگان فایل - سیستم همکاری در فروش فایل
بدون هیچ گونه سرمایه ای از اینترنت کسب درآمد کنید.
بهترین فرصت برای مدیران وبلاگ و وب سایتها برای کسب درآمد از اینترنت
WwW.PnuBlog.Com
ارسال دیدگاه