امروز جمعه 30 مهر 1400
ravanshenasi.cloob24.com
0

عزت نفس از جمله مفاهیمی است که در چند دهه اخیر مورد توجه بسیاری از روان شناسان و پژوهش گران قرار گرفته است، ولی قدمت تاریخی آن در مباحثی که علما و فلاسفه تعلیم و تربیت در گذشته داشته اند نیز به چشم می خورد.

در طول هزاران سال گذشته، گزارش های تاریخی، نظرات فلاسفه، اشعار، افسانه ها و داستان ها گواه بر این مطلب استکه انسان نیاز دارد خود را جذاب و قابل احترام دانسته و تمام عملکردهایش را اخلاقی و ارزشمند جلوه دهد. در اشعار شاعران نامی ایران، مسئله توجه به خود و خودشناسی به وضوح مشاهده می شود. برای مثال بابا طاهر در رابطه با اهمیت نفس می گوید:

دلا غافل ز سبحانی چه حاصل مطیع نفس شیطانی چه حاصل

بود قدر تو افزون از ملائک تو قدر خود نمیدانی چه حاصل

دین اسلام به این مسئله اهمیت زیادی داده و در آیات و روایات بسیاری مورد بحث قرار گرفته است. عزت نفس و خود ارزشمندی از اساسی ترین عوامل رشد مطلوب شخصیت است که توجه به آن در دوران کودکی، زیربنای شخصیت سالم فرد در بزرگسالی می باشد. برخورداری از قدرت تصمیم گیری و ابتکار، نوآوری و خلاقیت، سلامت فکر و بهداشت روان، رابطه مستقیمی با میزان و چگونگی عزت نفس و احساس خود ارزشمندی دارد.

عزت نفس تبلوری است از نگاه ارزشمند انسان به خود و از اعتقادات فرد در مورد تمام صفات و ویژگی هایش سرچشمه می گیرد. همچنین حاکی از ارزشی است که اطلاعات درون خودپنداره برای فرد دارد و حاصل تفاوت بین خود ادراک شده (خودپنداره) با خود ایده آل است. اگر تفاوت و فاصله خود ادراک شده و خود ایده آل زیاد باشد، عزت نفس پایین ایجاد می شود و در صورتی که تفاوت و فاصله کم باشد، به عزت نفس بالا منجر می شود (بیابانگرد،1373).

بنا به نظر مازلو، روانشناس انسان گرا، یکی از نیازهای اساسی انسان نیاز به عزت نفس یا احترام به خود است که شامل احساس شایستگی، کفایت و مهارت یعنی، نیاز فرد به ایجاد تصویر مثتبی در دیگران نسبت به خودش است.

کوپر اسمیت می گوید: «عزت نفس عبارت است از: یک قضاوت شخصی در مورد با ارزش بودن یا بی ارزش بودن؛ قبولی یا عدم قبولی خود که در نگرش او متظاهر می شود» (لارنس، 1386).

شاملو معتقد است: «عزت نفس عبارت است از: ارزیابی و ارزشیابی مداومی که شخصی نسبت به ارزشمندی خویشتن دارد و نوعی قضاوت شخصی نسبت به ارزشمندی وجودی می باشد» (خورانی،1387).

رابسون عزت نفس را حس رضامندی از خویشتن پنداری می داند که از ارزیابی خود درباره ارزشمندی، جذابیت، شایستگی، کفایت، قدر و منزلت و توانایی جهت ارضای تمایلات و خواسته های فرد ناشی می شود (سیلورستون، به نقل از: زینی وند، 1384).

راجرز عزت نفس را ارزیابی مداوم شخص از ارزشمندی خویشتنِ خود و یا نوعی قضاوت نسبت به ارزشمندی وجود خود تعریف کرده است. او معتقد است که این صفت در انسان حالت عمومی دارد و محدود و زودگذر نیست. طبق نظر راجرز، عزت نفس در اثر نیاز به توجه مثبت دیگران به وجود می آید. نیاز به توجه مثبت دیگران، شامل بازخوردها، طرز برخورد گرم و محبت آمیز، صمیمیت، پذیرش و مهربانی از طرف محیط به ویژه والدین کودکان است (شاملو،1369).

بر اساس تعاریف و مؤلفه های ارایه شده، می توان عزت نفس را چنین تعریف کرد:

«عزت نفس نیازی روانشناختی است که انسان به داشتن آن در یک سیستم متقابل اجتماعی نیازمند است؛ یعنی ما نیازمندیم تا مشترکات احساسی خود را با دیگران رد و بدل نماییم، در درون خود احساس کنیم که با ارزشیم و احساس کنیم که دیگران ما را با ارزش می پندارند».

عزت نفس ارزشی است که فرد به خود می دهد؛ همچنان که فرد خود را درک می کند و هویت خود را می یابد، به تدریج به ویژگی های خود ارزش مثبت یا منفی می دهد. مجموع ارزیابی های فرد از خودش عزت نفس را تشکیل می دهد.

به عبارت دیگر عزت نفس هر فرد بر اساس ترکیبی از اطلاعات عینی در مورد خودش و ارزشیابی ذهنی آن اطلاعات بنا نهاده می شود. بنابر این، عزت نفس یعنی، ارزشی که اطلاعات درونی خودپنداره برای فرد دارد و از اعتقادات فرد در مورد تمام صفات و ویژگی هایی که در اوست ناشی می شود. عزت نفس و خودانگاره اغلب با هم اشتباه می شوند؛ مفهوم خود، مجموع های از عقاید فرد درباره خود است که بیشتر بر مبنای توصیف است تا قضاوت. ممکن است برخی از بخش های مفهوم خود، خوب یا بد تلقی شود. در صورتی که عزت نفس به ارزیابی های شخص از خصوصیاتش اطلاق می شود (یاسایی، به نقل از: فیروزی، 1384؛ ماسن،1372).

خودانگاره که مفهوم عزت نفس را می سازد از تأثیر محیط بیرونی شکل می گیرد. در سالهای نخست زندگی، فرد از برداشت دیگران نسبت به خود بسیار تأثیر می پذیرد و این موضوع نگرش فرد را نسبت به خودش تحت تأثیر قرار می دهد.

نحوه شکل گیری عزت نفس را می توان از طریق تفکر در مورد خود ادراک شده و خود ایده آل مورد بررسی قرار داد. خود ادراک شده همان خودپنداره است؛ یعنی یک دیدگاه عینی درباره مهارت ها، صفات و ویژگی هایی که در یک فرد وجود دارد و یا فرد فاقد آن است.

خود ایده آل عبارت است از: تصوری که هر فرد دوست دارد از خود داشته باشد. این پندار پوچ نیست و تمایلی صادقانه برای داشتن نگرش ها و اسنادهای خاص است. زمانی که خود ادراک شده و خود ایده آل با هم همتراز باشند، فرد از عزت نفس بالاتر برخوردار می باشد.

به نظر شیولسون و بولوس (به نقل از: زینی وند،1384) «خودپنداره نتیجه تمام خودسنجی های سابق در موقعیت های مختلف است کودکان و نوجوانان به طور دایم از خود می پرسند: کارم را چگونه انجام می دهم؟ آنها عملکردشان را با معیارهای خود و امثال شان مقایسه می کنند. همچنین واکنشهای کلامی و غیرکلامی اشخاص مهم مانند والدین، بهترین دوستان، رهبران و معلمان را مورد سنجش قرار می دهند.

نویسنده : جعفر هاشملو
تبلیغات متنی
فروشگاه ساز رایگان فایل - سیستم همکاری در فروش فایل
بدون هیچ گونه سرمایه ای از اینترنت کسب درآمد کنید.
بهترین فرصت برای مدیران وبلاگ و وب سایتها برای کسب درآمد از اینترنت
WwW.PnuBlog.Com
ارسال دیدگاه