امروز سه شنبه 04 آبان 1400
ravanshenasi.cloob24.com
0

کنجکاوی کودک درباره شناخت محیط اطراف، با آغاز نیم دوره عملیاتی و از حدود چهار سالگی، و با کسب ظرفیت های شناختی مقدماتی و گسترش کنش نمادی به شکل زبان، آغاز می گردد (منصور، 1378، ص 190). به دنبال این کنجکاوی ها، پرسش های کودک درباره خدا مطرح می شود. ذهن کنجکاو کودک به دنبال شناخت بهتر مفهوم خداست و پرسش های او حاکی از اهمیتی است که به این موضوع داده است. «چه»، «کجا»، «چگونه» و «چرا» نخستین لغاتی هستند که کودکان فرا می گیرند (ایرس، بی تا، ص 11). لارنس (1965) مبدأ، ماهیت، حضور مطلق، نامرئی بودن، علم مطلق، مکان، وجود خداوند در زمان، و قدرت مطلق خداوند را از جمله مهم ترین پرسش های کودکان می داند (دادستان، 1386، ص 237).

پرسش های متعدد و فراوان کودکان درباره مفاهیم دینی، به ویژه خداوند، به طور طبیعی مربیان را درگیر پاسخ به آنها می کند. پاسخ به پرسش ها، سنگ بنای فهم کودکان از خدا را تشکیل می دهد و نیز زمینه ساز آشناسازی کودکان با خداست. امام سجاد(ع) در شمارش حقوق فرزند بر والدین، یکی از مهم ترین مسائل را توجه به دین آموزی کودکان برمی شمارد (صدوق، 1413ق، ج 2، ص 622). از این فرمایش می توان فهمید که آشنایی کودک با خدا، از همان سنین کودکی، تأثیر فراوانی بر شخصیت او می گذارد و به زندگی آینده او جهت می دهد.

پیشنهاد اساسی دیدگاه شناختی این است که رشد دینی به موازات رشد شناختی و به دنبال افزایش ظرفیت شناختی، امکان ظهور می یابد. نکته اساسی در اینجاست که کودک در ابتدا واقعیت را به طور متفاوتی درک می کند. در اوایل زندگی، واقعیت مساوی است با آنچه کودک فعلاً درک می کند. مفهوم زمان، حافظه، گذشته و آینده، که مرجع ادراک های شخصی است، وجود ندارد. هرچه «هست»، در آن لحظه هست و واقعیت دارد (Paloutzian, 1996, p. 84). کودکان برخلاف بزرگ سالان باید معنای هر کلمه جدید را از طریق دست کاری یاد بگیرند. پیامد این وضعیت این است که کلمات، تنها معنای عینی و محدود دارند. کودکان در ابتدا قدرت انتزاع کمی دارند و لذا نمی توانند دسته بندی کلی داشته باشند؛ همچنین توانایی کمی برای تفکر برحسب اصول کلی دارند. بنابراین، دین در دوره کودکی در قالب اعمال عینی ظهور پیدا می کند. مفاهیم دینی که معنای عینی ندارند، به واسطه مصادیق محسوس مشابه درک می شوند. مفهوم خدا برای اوایل کودکی، احتمالاً «معنای شخص بزرگ» دارد. اگر خدا پدر نامیده می شود، کودک برحسب اندازه بسیار بزرگ و پدر قدرتمند آن را تصور می کند؛ پدری که شبیه به پدر واقعی است (Ibid, p. 85).

بر اساس چارچوب شناختی در دوره نوجوانی است که انسان می تواند به فهمی معنادار از دین دست یابد؛ چراکه در این دوره سنی است که فرد ظرفیت درک انتزاعی به دست می آورد. ساختار، محتوا و مراحل نظریه های رشد شناختی دینی هارمز (Harms, 1994)، الکایند، اسپلیکا، گلدمن و حتی نظریه هایی که تلاش کرده اند از این چهارچوب فراتر روند، نظیر فولر، جنیا، اُسر و گماندر، در چارچوب شناختی که در بالا توصیف شد، کاملاً فهم می شود (نوذری، 1388).

علاوه بر پیاژه، گلدمن (1964) گسترده ترین پژوهش را از جهت تنوع موضوعات در زمینه مراحل درک مفاهیم تفکر دینی انجام داده و به نتیجه رسیده است که فهم کودکان از مفاهیم دینی، تفاوتی با مفاهیم دیگر ندارد (نوذری، 1389، ص 8). الکایند (1970) معتقد است که انسان ها به طور ذاتی دینی اند. وی معتقد است در چارچوب تحول شناختی فرد، نیازهایی پدیدار می شود که در هر مرحله، دین به آنها پاسخ می گوید و بر اساس آن، مراحل دینی فرد نیز شکل می گیرد (Boyatzis, 2005, p. 125). البته به نظر می رسد جامع ترین، کامل ترین و عمیق ترین بررسی تحولی درباره ایمان، به وسیله فولر فراهم آمده است. وی از مفاهیم نظریه پیاژه و اریکسون، و مدل قراردادی شکل گیری ایمان، برای توضیح چگونگی شکل گیری مبانی و ریشه های اولیه ایمان به خدا کمک می گیرد (Fowler, 1981, p. 119-121). فولر، هفت مرحله ایمان را توضیح می دهد. ایمان از نظر فولر، دارای واقعیتی جهان شمول است (نوذری، 1389، ص 8- 9). وی معتقد است تحول ایمان، از همگرایی تفکر و زبان شروع می شود (Neuman, 2011, V 26, p. 44-50). تحول ایمان از نظر جنیا انسان از خدا همانند بسیاری از مفاهیم دیگر، تحت تأثیر سطوح تحول روانی است (نوذری، 1389، ص 11- 12). از بین نظریه پردازان، ویگوتسکی فردی است که آموزش و تربیت را برای تحقق تحول ضروری می داند.

وظایف مربی درباب پرسش کودکان درباره خدا

فرایند شناخت و گرایش به خدا در گروه های مختلف انسانی، برای بیشتر روان شناسان، پژوهشگران و متخصصان امور مذهبی، امری مهم است. در قرون اخیر، توجه به شناخت کودک و فرد یادگیرنده، دامنه گسترده تری یافته است. امروزه این نظر مورد قبول خاص و عام است که تهیه و تنظیم برنامه های آموزشی، بدون‌ توجه به مختصات سنی و مراحل رشد یادگیرنده و بدون توجه به استعدادها، توان ها و علایقش، کاری بیهوده است. این حقیقتی است که نزدیک به دو قرن،‌ روان شناسانی چون ‌دیویی‌، مونتسوری و پیاژه،‌ با اتکا به اصول و یافته‌های علم روان شناسی و دیگر علوم انسانی، از آن دفاع کرده اند (خادمی، 1370). اگر درصدد هستیم تا پیام رسانی مذهبی متناسب با ویژگی های کودک را برنامه ریزی کنیم، ناچاریم در دنیای کودکانه آنها گام نهیم و از دید آنها به معارف دینی بنگریم. عدم آگاهی از برداشت های کودکانه، تعلیم و تربیت مربیان را دچار کمبودها و نواقص گوناگونی خواهد کرد (باهنر، 1380). مربی برای کسب مهارت و دانش لازم در پاسخ گویی مناسب به پرسش های کودکان درباره خدا، نیازمند کارآمدی و آگاهی در زمینه های مختلف است. میزان دانش و مهارت مربی کارآمد در پاسخ گویی به پرسش های کودکان درباره خدا باید بر اساس آموزه های دینی، روان شناختی و علوم تربیتی ترسیم شود. با ترسیم وضعیت مطلوب آموزش مفهوم خدا به کودکان، می توان توان مربیان را با آن سنجید. در یک جمع بندی فشرده از آموزه های دینی، روان شناختی و علوم تربیتی، مربی موفق و کارآمد چنین توصیف می شود:

مربی موفق و کارآمد باید ضرورت و اهمیت آموزش خدا را بداند و بتواند با استفاده از آیات و روایات و نکات روان شناختی استدلال کند؛ مربی باید به این باور رسیده باشد که آموزش های دین داری باید از دوران کودکی آغاز شود؛ (تقوی و ستارزاده، 1389) او باید هشدارها و آسیب های عدم پاسخ گویی یا پاسخ گویی نامناسب را به خوبی بشناسد؛ (باهنر، 1380، ص 229) به اهداف آموزش آشنایی داشته باشد؛ (ساجدی، 1388) بر محتوای آموزش مفهوم خدا احاطه داشته باشد و ویژگی های یک محتوای خوب را بداند؛ (شاملی و همکاران، 1390) بر تحول دین داری کودک مسلط باشد و مثلاً بداند تصور کودک پیش دبستانی و دبستانی از خدا، با هم چه تفاوتی دارد؛ (باهنر، 1380، ص 205) و اصول و روش آموزش مفهوم خدا را بداند؛ (زهره کاشانی، 1388) به علاوه، ویژگی مربی موفق را به خوبی برشمارد؛ (علوی، 1388) با پرسش های خاص کودکان درباره خدا آشنایی داشته باشد و با مهارت خود بتواند پاسخ گوی این پرسش ها باشد؛ (دادستان، 1386، ص 237) همچنین مربی کودک باید در مهارت های پاسخ گویی به پرسش های کودکان توانمند باشد.

نویسنده : جعفر هاشملو
تبلیغات متنی
فروشگاه ساز رایگان فایل - سیستم همکاری در فروش فایل
بدون هیچ گونه سرمایه ای از اینترنت کسب درآمد کنید.
بهترین فرصت برای مدیران وبلاگ و وب سایتها برای کسب درآمد از اینترنت
WwW.PnuBlog.Com
ارسال دیدگاه